XVII–XVIII: Arrazionalismoa, Enpirismoa eta Kontratu Soziala

Sarrera: Zientziaren oinarria (XVII–XVIII)

- XVII–XVIII mendeetan: zein izan zen zientziaren oinarria?

- Bi erantzun → Arrazionalismoa, Enpirismoa

Arrazionalismoa

• Jatorrizko ideiak (arrazoiaren gaineko konfiantza)
• A priori → matematika
• Dedukzioa: orokor → partikular (guztiz fidagarria)
• Zientzia → unibertsala eta beharrezkoa

Descartes

• Helburua → egi ziur eta seguru
• Zalantza metodikoa = metodo kortesiarra

1. Ebidentea (egia argia identifikatzea)
2. Analisia (arazoa deskonposatu)
3. Sintesia (arazo sinpleak aztertu → erantzuna lortu)
4. Berrikuspena (konprobatu)

Niak ideiak sortzen ditu (res cogitans)

1. Eratorriak (errealak)
2. Irudimenezkoak (sortuak)
3. Jatorrizkoak (jaiotzetik ditugunak)

Errealitatea hiru substantziek osatzen dute:

1. res cogitans → ni-a, arima
2. res extensa → materia, gorputza
3. res infinita → jainkoa, ∞

Enpirismoa

• Tabula rasa (jaiotzerakoan): esperientziek ematen dute ezagutza.
• A posteriori → fisika
• Indukzioa: partikular → orokor (informazio berritik)
• Zientzia → enpirikoki frogatua

Hume

• Gogamena esperientziatik dator (perzepzioen bidez)

1. Inpresioak → zentzumenek ematen dituzte
2. Ideiak → inpresioen kopiak

Ideia egiazkoa da, errealitatean inpresioa badu. Substantziak ez du baliokidetasunik mundu errealean Substantzia: ezaugarri-multzo bat identifikatzeko izena

---

Sarrera: Boterea eta gizartea

- Boterearen eta gizartearen jatorria aztertu.

- Ikuspegi teologikotik → laiko eta arrazionalera.

Erdi Aroa → Modernitatea

• Gizartea eta boterea → jainkoen eskutik (jainkoaren bidezko legitimitatea)
• Boterea → Eliza eta estatuaren arteko banaketa; jaio-eskubideen oinarrian monarkia
• Legeak → dogma (jainkoen nahietan oinarrituta)
• Politika ↔ Erlijioa (batez ere eztabaidagai)

Antropozentrismoa → politikaren oinarria

- Politikaren boterea: jaiotzetik gizakiarengana (eztabaidagarria)

Machiavelli

• Morala ≠ politika (moralak oztopo izan daitezke)
• El fin justifica los medios — "Amaierak bitartekoak justifikatzen ditu"
• Errealismo politikoa → politikaren praktiketan "zikin" jokabidea

Kontratu soziala

• Legitimitatea → gizarteak hitzarmenaren bitartez lortzen du
• Giza natura ↓
• Egoera naturala → egoera zibila

Hobbes

• Gizakia → norberea eta arriskutsua
• Gizartea → gure naturaz babesteko sortua
• Kontratuak eskubideak eta boterea monarkiari ematen dio (estatu absolutista)

Locke

• Gizakia → moderatua eta arrazionala
• Eskubide naturalak → bizitza, askatasuna, jabetza
• Kontratuak → parlamentuaren bidez (botere mugatua)
• Erresistentzia eskubidea (gobernua kentzea)

Rousseau (≠ Hobbes)

• Gizakia → ona (gizarteak usteltzen du)
• Arazoa → jabetza pribatua (klasismoa eta desberdintasunak)
• Helburua → berdintasuna eta askatasun zibila
• Kontratuak → borondate orokorra (gobernua = assemblea)
• Gobernu demokratikoa