XIX. mendeko pentsamenduaren eta gizartearen eraldaketa

XIX. mendeko gizarte-eraldaketak

• Nobleziaren gainbehera eta burgesiaren indartzea.
• Nekazaritza-merkataritza modelotik manufaktura industriara igarotzea.
• Makinen menpekotasuna.
• Kolonialismoak lehengaiak eta esku-lana bermatu zituen.
• Bizimodu tradizionalaren haustura eta familia-eredu berriak.
• Esklabotza mota berria: soldatapeko lana.
• Liberalismoaren oinarriak eta ekonomia diziplina gisa (Adam Smith).
• Positibismoa.
• Iraultzak.
• Sozialismo utopikoa vs. sozialismo zientifikoa.

Charles Darwin eta eboluzioa

Darwinismoak gizakiari buruz galdetzeko beste modu bat suposatu zuen. Teoria honekin gizakiak bere pribilegioak galdu zituen: Jainkoaren irudi gisa sortua izatetik, eboluzio-katearen beste izaki bat izatera igaro zen. Darwinismoak bi ideia ditu oinarri:

• Ondorengoen aldakortasuna: Espezieen ezaugarriak transmititzen dira, baina banakoen artean bariazio txikiak daude.
• Hautespen naturala: Ondoen moldatutako izakiek bizirauteko eta ugaltzeko aukera gehiago dituzte.

Laissez-faire kontzeptua ekonomian ere aplikatu zen: kapitalismoa prozesu naturaltzat hartu zen, merkatuko baldintzetara egokitzen direnei biziraupena bermatuz.

Sigmund Freud: Psikoanalisia

• Inkontzientea: Kontzienteak errepresioaren bitartez bere bulkadak bideratzeko lekua.
• Supernia: Kontzientea kontrolatzen du, debekuak eta beharrizanak inposatuz.
• Kontzientea: Superniaren eta inkontzientearen artean dago; plazer eta errealitate printzipioek talka egiten dute bertan.

Friedrich Nietzsche: Apolo eta Dionisos

Mendebaldeko kulturaren dekadentziaren aurrean bi proposamen: Jainkoaren heriotza eta Supergizakiaren jaiotza. Supergizakiak balio tradizionalak ukatzen ditu eta bere balio-sistema propioa sortzeko ausardia du.

Karl Marx: Alienazioa eta Materialismoa

Gizakia bere lanaren bidez eraldatzen den izakia da. Alienazioa norbanakoaren lanaren gaineko agintea galtzea da, non bere izatearen parte den lana lapurtzen zaion. Alienazio motak: ekonomikoa eta erlijiosoa.

Materialismo historikoa

Mundu materiala da errealitatearen funtsa. Dialektikaren bidez (tesia, antitesia eta sintesia), historia baldintza material eta ekonomikoen arabera interpretatzen da:

• Azpiegitura: Produkzio-indarrak (tresnak, makinak) eta produkzio-harremanak.
• Gainegitura: Ideologia, klase dominatzailearen kontakizuna.

Gizarte-faseak eta Komunismoa

1. Komunismo primitiboa.
2. Jabeak eta esklaboak.
3. Noblezia eta jopuak.
4. Burgesia eta proletarioak.
5. Gizarte komunista.

Komunismoa: Proletarioen diktaduraren ondoren, klaseak eta estatua desagertzen diren fasea, non bakoitzak bere gaitasunaren arabera eman eta beharren arabera jasotzen duen.