XIX. mendeko arkitektura eta inpresionismoaren ondarea

XIX. mendearen bigarren erdialdeko arkitektura

XIX. mendearen bigarren erdialdeko arkitektura: XIX. mendean arkitekturan exotismoa eta gauza arrotzak modan jarri ziren. Joera artistiko ezberdinak sortu eta nahastu ziren: eklektizismoa eta historia-joeretan oinarritzen zen estiloak.

Material berriak

Material berriak: Erronka berriak agertu ziren azkar eta merke eraikitzeagatik eta obra publikoen beharragatik (trenbidea). Erantzuna izan zen material berriak erabiltzea: hasieran beira eta burdina, eta geroago zementua. Burdinari esker eraikinaren egitura sendoagoa eta egonkorragoa egin zen, oinplano libreagoak eta espazio zabalagoak ahalbidetuz.

Funtzionalismoa eta Chicago

Funtzionalismoa: Funtzionalismoa deritzo eraikinaren formak bere funtzioari egokitzea. 1871ean sute batek Chicagoko zati bat suntsitu zuen eta hiria berreraiki behar izan zen. Arkitektoek eraikin oso altuak egiten zituzten; etxe-orratzak sortu ziren metalezko egiturei esker. Chicagoko eskola gizarte zibilaren eta hiri berriaren ikur bihurtu zen.

Pintura: Inpresionismoa

Pintura impresionismoa: Inpresionistek pintatzeko modu berri bat ekarri zuten. Haientzat koloreek ez zuten existentzia «absolutua»: helburua zen begiak ikusten zuena islatzea, eta paletan ez zeuden koloreak modu finko batean ulertzen. Argia eta haren eragina azpimarratu zituzten; gauzen koloreak argiaren arabera islatzen zituzten. Beste ezaugarri bat da gauza berak eguneko argi desberdinetan modu desberdinean margotzen izatea. Beltza ahuldu eta itzalak kolore argiagoekin margotzen ziren. Pintzelkada solteak erabiltzen zituzten; koloreak multzokatuta daude eta urrunetik bat egiten dute. Margolan hauek aire zabalean margotu ziren, ez tailerrean.

Postinpresionismoa eta autore nagusiak

Postimpresionismoa eta autoreak: XX. mendeko artearen aitzindari ezberdinak eta kolorearen garrantzia nabarmendu zuten artista taldeak izan ziren.

Cézanne

Cézanne: Bere garaiko amaierara arte ez zuen arrakastarik izan. Gai nagusiak jende arrunta, paisaiak eta bodegoiak izan ziren. Pintura teorikoa egiten zuen eta kubismoaren eragina izan zuen. Margolan famatuenetarikoetako bat "Karta jokalariak" da.

Gauguin

Gauguin: Bere bizitza utzi eta margolaritzari eman zion denbora. Askotan bidaiatu eta bertako bizimodua marraztu zuen. Forma sinpleak eta kolore lausoak erabiltzen zituen normalean; arte primitiboaren eredu bat hartu zuen. Margolan ezagunenetako bat "Bularrak lore gorriekin" da.

Van Gogh

Van Gogh: Holandarra zen. Parisen inpresionismoa ezagutu eta bere margotzeko jarrera errealista aldatu zuen. Kolore biziak, pintzelkada solteak eta lerroaren garrantzia nabarmendu zituen. Gauguinekin bizi izan zen, baina bien artean liskarrak izan ziren. Psikiatriko batean tratatu zuten eta azkenean bere buruaz beste egin zuen. Bere bizitzako azken hiru urteetan obra gehienak margotu zituen: autorretratuak, paisaiak, natura hildakoak... Bere margolan famatuenetariko bat "Arleseko logela" da.

Familia Santuaren iruzkina (Sagrada Família)

Familia Santuaren eraikina: Antoni Gaudí izan zen honen egile nagusia. 1882an hasi zen eraikitzen eta oraindik amaitu gabe dago. Tenplu erlijioso modernista da, Bartzelonan kokatua.

Deskripzioa

Deskripzioa: Lehenik eta behin, Gaudík kripta eraldatzen hasi zen: hizkuntza naturalista ezarri zuen kapiteletan, ganga garaiezko estalki bat diseinatu eta argia sartzeko irekidurak jarri zituen. Tenpluaren oinplanoa gurutze latindarrekoa da, bost nabeekin eta deambulatorio batekin. Absidea polibulatua da eta aldarea kriptaren espazioaren gainean dago. Estaltzeko ganga katalan bat jarri zuen, 36 zutabe makurtuen gainean; arku parabolikoak diseinatu zituen. Argia leiho handietatik eta irekiduretik sartzen da. Gaudirentzat kanpoaldeak lau fatxada izan behar zituen, eta amaitutakoan 18 dorre izango lirateke.

Ingurunea

Ingurunea: Eraikuntza oso poliki aurreratzen denez, hasierako hiri-espazioa aldatu da; tenpluaren inguruan etxeak eraiki dira.

Funtzioa

Funtzioa: Familia Santuari eskainitako tenplu erlijioso bat eraikitzea zen asmoa. Tenpluak programa ikonografiko zabala du.

Ereduak eta eraginak

Ereduak eta eraginak: Tenpluaren egitura konplexua da; Güell kolonian dagoen kripta hartu zuen eredu gisa.

Karta jokalariak: margolanaren iruzkina

Karta jokalariak iruzkina: Ikusten dugun margolana "Karta jokalariak" izenburukoa da eta egilea Cézanne da. 1893an margoztu zen mihise gaineko olio‑teknikan, eta estiloan inpresionista eraginak sumatzen dira. Gaiak eguneroko eszena bat erakusten du, eta margolana Parisko museu batean dago (garai eta kopia desberdinak daude museoen artean).

Deskripzioa

Deskripzioa: Margolan honetan bi gizon daude aurrez aurre, eta mahai gainean dagoen botila konposizioaren ardatza da. Eskumaldeko gizona alde batean erdika moztuta ageri da argazkigintzaren eraginagatik, eta ezkerreko gizona guztiz sartuta dago margolanaren eszenan; bere bizkarra linea bertikal bat osatzen du. Bi gizonen begiradek karta moduko triangelu alderantzikatua sortzen dute. Pertsonaien atal batzuk forma geometrikoen bidez adierazten dira. Artistak pintzelkada laburrak eta solteak erabiltzen zituen, eta tonalitate ezberdinak aplikatzen zituen. Kolorerari dagokionez, kolore okreak dira nagusi.

Gaia eta eredua

Gaia: Eguneroko bizitzako eszena bat da; gaia bera ez du inon funtsezkoa: jokalaria pipa erretzen ari da, eta artista beraialdetik datorkio, batzutan narratua da artisten aitaren lorezainarekin lotuta.

Ereduak eta eraginak: Cézannek hartu zuen eredu bat Courbeten errealismotik eta, aldi berean, bere lanak kubismoaren garapenean eragin izan zuen.

Oharrak: testu originaleko edukia mantendu da; zuzenketa ortografikoak eta gramatikalak egin dira, baita maiuskulen erabilera egokia ere. Sailkapenak eta azpiatalak gehitu dira irakurterraztasuna hobetzearren.