Xestión Ambiental e Dinámicas Urbanas en Galicia, España e a Unión Europea

Políticas Ambientais en Galicia, España e a Unión Europea

A Contaminación: Conceptos Fundamentais

A contaminación defínese como a adición de materias nocivas nunha proporción non asimilable polo medio.

Modos de Contaminación

• Química: Introdución de substancias potencialmente perigosas para o ser humano ou a terra, nos alimentos, aire ou auga.
• Radioactiva: Derivada da dispersión de materiais radioactivos (p.e.: uranio enriquecido), usados en instalacións médicas ou científicas, reactores nucleares de centrais enerxéticas ou probas atómicas.
• Térmica: Proceso que modifica a temperatura do medio (p.e.: vertedura de auga quente nun río).
• Visual: Prodúcese cando a abundancia, a desorde ou o tipo de elementos que se achan na paisaxe deterioran a súa estética.
• Acústica: Ruído ou son excesivo e molesto causado polas fábricas, os medios de transporte ou certas actividades de lecer.
• Luminosa: Resplandor de luz difundido no ceo nocturno e producido pola luz artificial procedente das cidades, dos vehículos e doutras infraestruturas.

A Contaminación, Erosión e Desertización do Solo

Contaminación do Solo

• Causas: Verteduras industriais e urbanas, emprego abusivo de fertilizantes químicos e praguicidas na agricultura.
• Efectos: O solo adquire características tóxicas, prexudicando a produción agraria e o valor económico do terreo.

Erosión

• Fenómeno Natural: Acentuado polas acusadas pendentes, a aridez e o carácter torrencial das precipitacións.
• Intensificación Humana: Vese intensificado por accións humanas como a deforestación, algunhas prácticas agrarias e os incendios.

Desertización

• Definición: Consecuencia da erosión extrema que supón a perda da capa fértil do solo.
• Datos en España (2008): Un 6% do solo atópase desertificado e un 17,8% áchase en risco alto ou moi alto de desertificación.

Xestión da Contaminación do Solo e Residuos

• Fronte a este problema, o Plan Nacional de Recuperación de Solos Contaminados leva a cabo actuacións de descontaminación.
• Os Residuos Sólidos Urbanos (RSU): Teñen un destacado impacto ambiental, dado que moitos non son biodegradables.
• Nas periferias dalgunhas cidades e vilas existen vertedoiros incontrolados, que orixinan problemas sanitarios, contaminan o solo e a auga e poden ocasionar accidentes.

Contaminación e Sobreexplotación das Augas

Contaminación das Augas

• Causas: Evacuación de refugallos procedentes de diversas actividades humanas, o que impide a osixenación e repurificación natural.
• Efectos: Resulta nunha perda de calidade da auga que afecta negativamente aos ecosistemas acuáticos e ao uso humano.

Sobreexplotación das Augas

• Causas: Débese ao aumento do consumo para usos agrarios, urbanos e industriais.
• Consecuencias: Impúlsanse obras de captación masiva de auga (encoros e pozos), o que leva ao descenso do caudal dalgúns ríos por debaixo do nivel ecolóxico.
• Certos humidais e acuíferos corren o risco de desecamento (Chaira Mancha, Ollos do Guadiana) ou de salinización.

Contaminación Atmosférica e Fenómenos Asociados

Contaminación Atmosférica

• Causas: Débese á emisión de gases como monóxido de carbono, dióxido de carbono, dióxido de xofre, óxidos de nitróxeno, cloro, e partículas de po e fume.
• Orixe: Procede principalmente da queima de combustibles fósiles.

A Chuvia Ácida

• Definición: Precipitación cun grao de acidez superior ao habitual.
• Proceso: Prodúcese cando as emisións de dióxido de xofre e óxidos de nitróxeno se mesturan co vapor de auga contido no aire e se transforman en solucións ácidas (ácido sulfúrico e ácido nítrico), que caen á superficie terrestre coa auga da chuvia.
• Impacto: Provoca alteracións nas augas, vexetación, solos e na saúde humana.

O Problema do Ozono

• Ozono Estratosférico: Redución do espesor da capa de ozono estratosférica, o que facilita a filtración de radiacións ultravioletas do Sol daniñas. Débese aos clorofluorocarburos (CFCs).
• Problemas para os Seres Vivos: No ser humano aumenta a incidencia de cancro de pel e cataratas oculares. Tamén provoca a redución do plancton no océano.
• Ozono Troposférico: Aumento do ozono na troposfera (capa baixa).

A Campá de Contaminación Urbana

• Definición: Néboa formada por partículas de po e fume en suspensión emitidas polo tráfico e as calefaccións urbanas.
• Efectos: Provoca alteracións nos seres vivos, nos edificios, e enfermidades respiratorias e cardíacas nas persoas.

O Efecto Invernadoiro

O efecto invernadoiro é unha función natural da atmosfera, realizada polo vapor de auga e gases como o dióxido de carbono (CO₂) e o metano, que actúan como o cristal dun invernadoiro: deixan pasar a radiación solar, pero reteñen parte da calor irradiada pola superficie terrestre, evitando que escape ao espazo exterior.

A Pegada Ecolóxica

A pegada ecolóxica é un indicador do impacto ambiental xerado pola demanda humana sobre os recursos existentes nos ecosistemas do planeta. Representa a cantidade de terra e auga bioloxicamente produtiva que é necesaria para producir os recursos que a poboación humana consome, e para asimilar os residuos producidos pola poboación de acordo co seu modo de vida específico, de forma indefinida.

Medidas de Protección do Ambiente

Políticas Ambientais

• Acordos internacionais.
• Política medioambiental da Unión Europea.
• Política medioambiental estatal.
• Política medioambiental autonómica.

Protección de Espazos Naturais

• Parques nacionais e naturais.
• Reservas naturais.
• Monumentos naturais.
• Paisaxes protexidas.

Outras Medidas de Protección

• Prevención.
• Implicación voluntaria das empresas.
• Labor de organizacións ecoloxistas.
• Educación ambiental.

Xeografía e Dinámicas do Espazo Urbano

O Estudo da Cidade

A xeografía urbana é o estudo da orixe, evolución, morfoloxía, estrutura, funcións, funcionamento e relacións da cidade, entendida como paisaxe urbana.

Espazo Rural e Espazo Urbano

O tipo de cidades máis abundantes historicamente eran as cidades compactas. Actualmente, o espazo urbano espallouse de xeito que é difícil establecer límites claros entre o espazo rural e o espazo urbano. O tipo de cidade máis abundante é a cidade difusa ou dispersa.

A Cidade Difusa ou Dispersa

• Son cidades que medran cara ás aforas ou cara a outros municipios.
• Este tipo de espazo urbano combina espazo urbano, espazo rural e espazo periurbano ou rururbano e precisa de complexas redes de transporte.

O Concepto de Cidade

A cidade é un conxunto de edificios e rúas, rexidos por un concello, cuxa poboación densa e numerosa se adica polo común a actividades non agrícolas.

Criterios de Definición

• Criterios Cuantitativos ou Estatísticos (INE): Poboación urbana é aquela que supera os 10.000 habitantes por municipio e unha densidade de poboación superior a 100 habitantes/quilómetro cadrado.
• Criterios Cualitativos:
  • Morfoloxía: Poboamento concentrado, alta densidade de edificación, predominio de vivenda colectiva e en altura.
  • Función: Predominio dos sectores secundario e terciario.
  • Socioloxía: Diversidade social, relacións máis anónimas.
  • Espacialidade: Influencia sobre o contorno e integración nunha rede urbana.

A Morfoloxía Urbana

Aspecto externo que presenta a cidade. Defínese a través dos seguintes elementos:

• Emprazamento: Espazo concreto no que se asenta a cidade (depende da topografía e da función – defensiva, comercial, etc.).
• Situación: Posición relativa da cidade con respecto a un contorno xeográfico amplo (val, montaña, costa, interior, etc.).
• Plano: Conxunto formado polas superficies construídas e non construídas (irregular, raiocéntrico, ortogonal –ou en cuadrícula ou dameiro–, e lineal).
• Construción:
  • Trama: Disposición de edificios (compacta ou pechada e aberta).
  • Edificación: Colectiva ou individual.
• Usos do Solo: Distribución das actividades (comercio, industria, residencia, etc.).

Estudo de Caso: Bertamiráns

Características Urbanas de Bertamiráns

• O plano urbano de Bertamiráns combina un espazo urbano lineal (creado ao longo da vía que conecta Noia e Santiago de Compostela) e un espazo urbano de cidade satélite máis recente vinculada a Santiago de Compostela.
• Unha cidade satélite é unha área poboada con residentes que normalmente traballan noutro sitio diferente a onde viven e dormen. As cidades satélite están vinculadas á migración pendular.
• O termo cidade dormitorio implica que a comunidade ten escasos servizos, polo que o termo cidade satélite axústase mellor a Bertamiráns.
• Bertamiráns desenvolveu unha rede comercial e de servizos significativa e converteuse nun espazo urbano dinámico; mais está fortemente ligado a Santiago de Compostela.

Debido á dilatada historia da maior parte das cidades españolas, estas posúen elementos de épocas moi distintas que lles confiren as súas diferentes características e complexidade morfolóxica.