Voces do Exilio Galego: Prosa e Teatro na Posguerra

Prosa

Ramón Valenzuela

Ramón Valenzuela naceu na Bandeira. Tivo un papel moi activo na campaña do Estatuto de Autonomía do 36 á beira de Castelao e, finalmente, tivo que fuxir a Bos Aires, despois de estar condenado a morte e encarcerado nun campo de concentración. Despois da Guerra Civil exiliouse en Bos Aires, onde colaborou en Galicia Emigrante con narracións que máis tarde reuniría no libro O Naranxo (1974).

En 1957 publicou a novela Non agardei por ninguén, na que a acción se desenvolve na Guerra Civil. Esta temática continúase en Era tempo de apandar, ambientada na posguerra. Ambas constitúen un documento narrativo desta época e teñen moito de autobiográficas. Nelas conta as súas vivencias, con parte de ficción, desde que se alista voluntariamente no bando franquista coa intención de pasarse ao republicano, ata que é encarcerado, foxe a Francia e, despois de diversos avatares, escapa para América.

Silvio Santiago

Silvio Santiago fuxiu a Portugal a raíz da Guerra, vivindo clandestinamente ata que conseguiu chegar a Venezuela. Escribiu no exilio caraqueño unha novela que publicou ao seu regreso a Galicia en 1961, Vilardevós. Escrita con sinxeleza técnica e con intención crítica social, é unha pintura dos costumes populares valéndose das súas lembranzas de neno e mozo no medio rural. Postumamente publicouse O silencio redimido (1976), novela autobiográfica na que relata a época da súa condena, fuxida e desterro.

Antón Alonso Rois

Antón Alonso Rois, mestre, escritor, líder agrarista e político, conseguiu fuxir a Portugal e desde alí a Bos Aires. Escribiu a novela autobiográfica O siñor Afranio ou como me rispei das gadoupas da morte, publicada en 1979.

Pero as mellores achegas á narrativa galega desde o exilio chegaron da man de Blanco Amor, que publicou en Bos Aires A esmorga (1959), e de Neira Vilas, con Memorias dun neno labrego (Bos Aires, 1961). Por outra parte, cómpre destacar a obra ensaística de Castelao, Sempre en Galiza (Bos Aires, 1944), considerada a biblia do galeguismo.

Teatro

Polo que respecta ao teatro galego na diáspora, atopamos dous modelos estéticos e temáticos heteroxéneos: un teatro culto (en canto ás técnicas e á temática) e un teatro máis popular, que pretende manter viva a tradición e os costumes e crenzas do pobo.

O Teatro Popular

O teatro popular está representado polo estradense Manuel Varela Buxán, que emigrou á Arxentina e alí se formou dun xeito autodidacta. Fundou a compañía de teatro Aires da Terra, na que faría a estrea de varias das súas obras:

• Se o sei... non volvo á casa
• A xustiza dun muiñeiro
• O ferreiro de Santán

En 1950 volveu a Galicia. Desde aquela publicáronse tres tomos do seu teatro:

• O ferreiro de Santán
• Taberna sen dono
• O cego de Fornelos

e outras comedias curtas, diálogos e monólogos. É o seu un teatro directo, popular, de intención social, de liña cómica e sentimental, encadrado nun ambiente rural.