Vocabulario Esencial de Xeoloxía e Cartografía: Termos Clave do Relevo Terrestre

Fundamentos de Cartografía e Sistemas de Información Xeográfica (SIX)

Proxección Cartográfica

Proceso técnico e matemático de representar a superficie curva da Terra nun plano. Debido á natureza esférica do noso planeta, este proceso introduce sempre algunha distorsión en propiedades como a área, a forma, a distancia ou a dirección. O seu obxectivo é minimizar estas distorsións para crear mapas útiles e comprensibles, adaptados a diferentes propósitos.

Os distintos métodos de proxección, como os cilíndricos, cónicos e azimutais, elíxense en función da propiedade xeométrica que se desexa manter.

Ortofoto

Fotografía aérea dixitalizada que foi corrixida xeometricamente para eliminar distorsións como a orientación da cámara ou as diferenzas de elevación. As ortofotos presentan a mesma escala en toda a superficie e poden usarse como mapa base.

Sistema de Información Xeográfica (SIX)

Colección integrada de software e datos informáticos utilizados para visualizar e administrar información sobre lugares xeográficos. Un SIX proporciona un marco robusto para recopilar e organizar datos espaciais e información relacionada para que se poidan amosar e relacionar de maneira eficiente.

Xeodinámica e Estruturas Tectónicas

Tectónica de Placas

Teoría fundamental que explica a deriva continental e outros fenómenos xeolóxicos maiores. A superficie exterior da Terra consiste en aproximadamente dez bloques ou placas ríxidas. Estas transportan os continentes e os solos oceánicos, están en constante movemento e son a causa de moita actividade xeolóxica (formación de montañas, volcáns e terremotos).

Movementos Básicos das Placas

• Sepáranse (Límites Diverxentes).
• Converxen (Límites Converxentes).
• Deslízanse (Límites Transformantes).

Zócolo

Chaira ou meseta que se formou no Paleozoico (Era Primaria) ao erosionarse as cordilleiras xurdidas na oroxénese herciniana. Constitúe a base ríxida de posteriores concas sedimentarias e cordilleiras.

Xeomorfoloxía e Modelado do Relevo

Meseta

Superficie plana de gran extensión, horizontal ou lixeiramente basculada, elevada con respecto ao nivel do mar. Apenas presenta accidentes topográficos de importancia e os seus rebordes poden ser montañosos.

En España, é a unidade principal do relevo peninsular, resto do antigo macizo xurdido na oroxenia herciniana que foi arrasado pola erosión e afectado e deformado pola oroxenia alpina que fixo xurdir os seus sistemas interiores e os rebordos montañosos.

Cordilleiras de Pregamento

Grandes elevacións montañosas xurdidas na oroxenia alpina da Era Terciaria a partir de sedimentos depositados polo mar na Era Secundaria ou Mesozoico. Estes materiais, fundamentalmente calcarios, son plásticos, polo que ante as presións oroxénicas préganse.

Na actualidade, estas cordilleiras presentan fortes pendentes e formas escarpadas, xa que, pola súa relativa xuventude, a erosión aínda non as suavizou.

Exemplos de Cordilleiras Alpinas

• Os Pireneos.
• As Cordilleiras Béticas.
• O Sistema Ibérico.
• Os Montes Vascos.
• A parte oriental da Cordilleira Cantábrica.

Cuncas Sedimentarias

Zona deprimida da codia terrestre, xeralmente de orixe tectónica (por fracturación e afundimento dun sector da codia) onde se produce a acumulación de sedimentos e na que hai diferentes formas de relevo (campiñas, páramos, cerros, etc.).

Exemplo: A Conca Sedimentaria do Douro.

Aluvión

Depósito de materiais detríticos, transportado e depositado de xeito transitorio ou permanente por unha corrente de auga. Habitualmente, está composto por areíñas, gravas, arxilas ou limos, acumulándose nas canles das correntes, nas chairas inundables e nos deltas.

Ría

Parte final dun val fluvial, na súa desembocadura, que é invadida polo mar. Na súa formación interveñen a acción erosiva dos ríos, os cambios de nivel do mar, e tamén, a tectónica que puido guiar coas súas fracturas os cursos dos ríos.

Exemplo: As Rías Baixas galegas.

Glaciar

Gran masa de xeo que se orixina na superficie terrestre pola acumulación, compactación e recristalización da neve. Desprázase lentamente ladeira abaixo debido á gravidade, actuando como un poderoso axente erosivo.

Está formado por unha zona de acumulación, onde gaña masa, e unha zona de ablación, onde a perde por fusión. O seu movemento modela a paisaxe, creando vales en forma de «U», circos e moreas. Estas formacións son fundamentais para comprender a xeomorfoloxía das rexións de alta montaña e polares.