Vocabulario Esencial de Xeografía Física: Relevo, Clima e Hidrografía de España

Glosario de Termos Fundamentais de Xeografía Física

I. Hidrografía e Augas

Aluvión

Aluvión: material detrítico arrastrado polos ríos e depositado no curso baixo cando a velocidade das augas diminúe. Está formado por material moi fino: areas, gravas e limos.

Balance Hídrico

Balance Hídrico: é a diferenza entre a dispoñibilidade e o consumo de auga. En España, debido á forte evaporación, só queda dispoñible un 32% da auga achegada pola precipitación, da cal se aproveita menos da metade.

Caudal

Caudal: cantidade de auga que pasa nun segundo por un lugar concreto dun río. A súa medición é en m³/s, por medio de estacións de aforo repartidas ao longo do seu percorrido.

Cunca Fluvial

Cunca Fluvial: territorio cuxas augas naturais verten a un río principal e aos seus afluentes, que as conduce ata o mar. Cada cunca atópase separada das adxacentes por liñas divisorias das augas, formadas polos cumios dos relevos montañosos que as delimitan. As principais cuncas de España son as dos ríos Miño-Sil, Douro, Texo, Guadiana, etc.

Desalgadora

Desalgadora: planta que produce auga doce a partir da auga salgada mariña.

Escorrentía

Escorrentía: auga que circula por unha cunca hidrográfica. Pode discorrer sobre a superficie terrestre (escorrentía superficial) ou por debaixo desta (escorrentía subterránea), e pode ser ramificada ou concentrada nun leito.

Estiaxe

Estiaxe: período durante o cal os ríos e outras correntes de auga alcanzan o seu caudal máis baixo, debido basicamente á seca. Cando nos referimos ao réxime dun río, a estiaxe é o período de augas baixas. A estiaxe está asociada ao déficit de precipitacións e ao incremento da insolación.

Marisma

Marisma: terreos baixos e cheos de lama situados nas proximidades da costa, na desembocadura dun río. Un dos exemplos máis representativos en España son as Marismas do Guadalquivir.

Ría

Ría: entrante costeiro estreito, resultante da invasión mariña do último tramo dun val fluvial.

Vertente Hidrográfica

Vertente Hidrográfica: conxunto de cuncas cuxas augas verten ao mesmo mar. Na península existe unha gran disimetría entre a Vertente Atlántica-Cantábrica e a Mediterránea a causa da inclinación da Meseta cara ao oeste a partir do Sistema Ibérico.

II. Relevo e Xeoloxía

Cordilleiras de Pregamento

Cordilleiras de Pregamento: grandes elevacións montañosas producidas por un movemento oroxénico do Terciario a partir de sedimentos, fundamentalmente calcarios, depositados polo mar na Era Mesozoica. Hai dous tipos:

• Cordilleiras intermedias (Ex. Sistema Ibérico)
• Cordilleiras alpinas (Ex. Pireneos)

Concas Sedimentarias

Concas Sedimentarias: áreas afundidas do zócolo. En España temos dúas concas sedimentarias de tipo alpino (Ebro e Guadalquivir) e outras que se localizan sobre o Macizo Hespérico (Douro, Texo e Guadiana).

Meseta

Meseta: forma do relevo que se caracteriza por superficies planas, ou lixeiramente inclinadas. En España, a Meseta Central é a unidade que organiza o relevo peninsular.

Tectónica de Placas

Tectónica de Placas: teoría que explica a formación do relevo actual como unha consecuencia do movemento das placas nas que se subdivide a codia terrestre. Segundo esta teoría, hai placas oceánicas e placas continentais.

Zócolo

Zócolo: estrutura do relevo moi antigo, da Era Precámbrica ou Primaria, que se corresponde con rochedo cristalino magmático ou metamórfico.

III. Climatoloxía e Atmosfera

Barlovento

Barlovento: ladeira dun relevo montañoso que queda exposta ao fluxo ascendente do vento.

Inversión Térmica

Inversión Térmica: situación atmosférica anómala na que a temperatura do aire é máis fría no solo que en altura. É típica do inverno. Esta situación adoita provocar a formación de néboas, orballo ou xeadas ao amencer.

Isóbara

Isóbara: liñas que nun mapa de tempo unen puntos que teñen a mesma presión atmosférica nun determinado momento. A presión media ou normal a nivel do mar é de 1013 milibares (mb), pero nos mapas de tempo considérase de 1016 mb. As áreas con presión superior á normal constitúen anticiclóns. As áreas con presión inferior á normal constitúen borrascas.

Isohieta

Isohieta: liñas imaxinarias que nun mapa unen puntos que teñen iguais valores de precipitacións durante un período determinado de tempo. O valor da precipitación represéntase en milímetros.

IV. Bioxeografía e Vexetación

Reliquias Vexetais

Reliquias Vexetais: son formacións vexetais propias de épocas xeolóxicas pasadas cun clima distinto, que sobreviviron en escasos enclaves, en concreto, nas Illas Canarias occidentais.

Vexetación Clímax

Vexetación Clímax: vexetación que se estableceu por si mesma nun determinado lugar, en determinadas condicións climáticas, en ausencia de accións antrópicas por un longo tempo; é dicir, é o estado de equilibrio dun ecosistema local. A Vexetación Clímax de España húmida inclúe os bosques caducifolios de carballo e faia, en combinación coa matogueira de landa atlántica.