Vocabulario Esencial de Arte Clásica: Termos de Escultura e Arquitectura Grecorromana

Vocabulario Fundamental de Escultura e Arquitectura Clásica

A continuación preséntase un glosario esencial de termos utilizados na arte e arquitectura clásica, con especial énfase nas súas aplicacións en Grecia e Roma.

1. Altorrelevo: Relevo no que a figura sobresae moito do fondo (máis da metade do volume).
2. Arco de medio punto: Arco semicircular típico do románico e romano.
3. Arco peraltado: Arco de medio punto elevado, cunha altura maior da habitual.
4. Arco rebaixado: Arco semicircular aplanado, con pouca altura.
5. Arquitrabe: Peza horizontal que se apoia sobre columnas e soporta o peso superior.
6. Baixorrelevo: Relevo no que a figura sobresae pouco do fondo.
7. Basa: Parte inferior dunha columna; sobre ela descansa o fuste.
8. Bóveda de aresta: Bóveda formada ao cruzarse dúas de canón en ángulo recto.
9. Bóveda de canón: Bóveda semicircular creada a partir dun arco de medio punto.
10. Canon: Regra de proporcións ideais do corpo humano na escultura.
11. Capitel dórico: Remate simple dunha columna dórica, de aspecto severo.
12. Capitel xónico: Capitel con volutas (espirais) típico da orde xónica.
13. Capitel corintio: Capitel decorado con follas de acanto, moi ornamental.
14. Capitel composto: Capitel que combina o corintio (acanto) e o xónico (volutas).
15. Contraposto: Postura natural onde o peso recae nunha perna, creando dinamismo.
16. Cornixa: Parte superior do entaboamento que sobresae e remata o edificio.
17. Curva praxiteliana: Contraposto moi acentuado en forma de “S”.
18. Dovela: Cada peza en forma de cuña dun arco; a central é a clave.
19. Contraforte: Muro ou pilastra que reforza e compensa o empuxe dun edificio.
20. Cúpula: Bóveda en forma de media esfera creada pola rotación dun arco.
21. Clave dun arco: Dovela central e superior dun arco.
22. Imposta: Moldura desde a que arrinca un arco.
23. Entaboamento: Conxunto horizontal formado por arquitrabe, friso e cornixa.
24. Éntasis: Lixeira curvatura no fuste dunha columna para corrixir ilusións ópticas.
25. Escultura de vulto redondo: Escultura totalmente exenta, visible desde todos os lados.
26. Escultura exenta: Escultura non adosada; sinónimo de vulto redondo.
27. Estatua-columna: Columna con forma humana (atlantes ou cariátides).
28. Estilo: Conxunto de características artísticas propias dunha época.
29. Friso: Faixa horizontal do entaboamento; pode ter decoración (metopas e triglifos).
30. Fuste: Parte vertical dunha columna, entre a basa e o capitel.
31. Iconografía: Estudo dos significados e temas das imaxes.
32. Metopa: Panel cadrado ou rectangular decorado no friso dórico.
33. Técnica de panos mollados: Representación das roupas pegadas ao corpo para mostrar o corpo con realismo.
34. Triglifo: Peza do friso dórico con tres bandas verticais entre as metopas.
35. Piar: Soporte vertical robusto e xeralmente poligonal.
36. Pilastra: Pilar adosado ao muro, ás veces só decorativo.
37. Planta central: Edificio organizado arredor dun punto central (circular, cadrado…).
38. Retrato: Representación dunha persoa buscando semellanza e carácter.
39. Tímpano: Espazo interior dun frontón ou sobre o dintel nas portadas románicas e góticas.
40. Escultura ecuestre: Escultura dunha persoa a cabalo.
41. Ménsula: Pequena repisa que sae dun muro para soster algo.

Estudos de Casos de Arquitectura Clásica

O Partenón de Atenas: Cume do Clasicismo Grego

O Partenón, templo dedicado á Atenea Parthenos na Acrópole de Atenas, é o cumio do clasicismo grego, combinando harmonía, proporción e beleza ideal. Construído en orde dórica con columnas perimetrais, planta rectangular e esculturas nos frontóns, metopas e friso, destacaba pola súa estatua crisoelefantina e polas correccións ópticas que perfeccionaban a visión.

Ao longo do tempo serviu como igrexa, mesquita e polvoreira, sufrindo danos e espolio, pero segue sendo símbolo do esplendor e do poder de Atenas, influencia esencial na arte e arquitectura occidental.

O Panteón de Roma: Maxestade e Enxeñaría Imperial

O Panteón de Roma é un templo dedicado a todos os deuses, construído orixinalmente por Marco Agripa no 27 a.C. e reconstruído por Adriano entre 118 e 125 d.C. Posiblemente foi proxectado por Apolodoro de Damasco. Destaca polo seu pórtico octástilo con columnas corintias e frontón, e pola súa cella circular cun diámetro igual á altura da cúpula, creando un espazo interior único iluminado polo óculo central de 9 metros.

A súa estrutura combina formigón, ladrillo e machóns internos, sen necesidade de contrafortes exteriores, e a cúpula foi alixeirada con materiais lixeiros e casetóns. O interior estaba recuberto de mármore e estuco, e a cúpula, orixinalmente, de bronce dourado. O edificio simboliza a harmonía e perfección do cosmos, priorizando o espazo interior sobre o exterior, ao contrario da arquitectura grega. O óculo conecta o ceo coa terra, e a súa grandiosidade reflectía o poder imperial e a capacidade técnica dos enxeñeiros romanos.