Vocabulario Esencial de Arquitectura e Arte: Termos Clave do Gótico ao Barroco

Vocabulario Fundamental de Arquitectura e Humanidades

A continuación preséntase un compendio de termos esenciais utilizados na descrición de edificios relixiosos e técnicas artísticas, abrangendo principalmente os períodos do Románico, Gótico, Renacemento e Barroco.

Elementos Arquitectónicos e Estruturais

Ábsida

Parte da igrexa situada na cabeceira, de forma semicircular ou poligonal. Sitúase sobre a fachada posterior, con orientación leste, e adoita estar cuberta por unha bóveda.

Arco de Faixa (ou Perpiaño)

Arco transversal ao eixe da nave, cinguindo a bóveda e reforzando a súa estrutura.

Cimborio

Construción elevada a xeito de torre sobre o cruceiro da igrexa. Pode ter forma cadrada ou semicircular e a súa función é iluminar e ventilar o interior.

Presbiterio

Espazo que circunda o altar maior, separado da nave por escaleiras. É o espazo reservado para o clero.

Aparello Almofadado

Forma na que se dispoñen os elementos da construción dun muro, constituído por sillares cuxos bordos están refundidos en relación ás caras exteriores.

Arcobotante

Segmento de arco situado no exterior, sobre o tellado da nave lateral, que transmite o empuxe da bóveda central ao contraforte. Tamén conduce a auga da chuvia por unha canle ata a gárgola. É fundamental na arquitectura gótica.

Arco Apuntado

Arco formado por dous segmentos cun ángulo cóncavo, con forma de medio ollo. Característico da arte gótica, proporciona maior verticalidade ao edificio e exerce menos presión lateral.

Arquivolta

Rosca ou fronte dun arco. Cada un dos arcos abocinados da portada, románica ou gótica, decorada con estatuas ou figuras.

Bóveda de Crucería

Cruce de dúas bóvedas apuntadas, reforzada por nervios diagonais que se cruzan na clave. Característica do Gótico, permite maior altura e muros máis lixeiros.

Columna Salomónica

Soporte de planta circular que ten no fuste forma helicoidal. Elemento distintivo do Barroco e Rococó.

Deambulatorio (ou Xirola)

Nave curva ou poligonal, prolongación das laterais, que rodea a cabeceira. Permite o paso dos peregrinos sen interromper o culto. Adoita estar rodeado de absidiolos.

Parteluz (ou Mainel)

Elemento vertical que divide un vano en dúas partes.

Rosetón

Vano ou ventá circular calado con tracexaría. Característico do Románico e Gótico, tamén empregado no Renacemento.

Tribuna

Galería elevada sobre as naves laterais e arcos formeiros, que coincide coa anchura das naves laterais. Ábrese á nave central, adornada polo xeral cunha arquería separada por maineles.

Triforio

Galería estreita situada sobre os arcos que dan ás naves laterais ou por riba da tribuna. É unha liña de ventás abertas no muro da nave central, ornamentadas con maineles (con tríforas, de aí o nome). Característico do Gótico.

Tipos de Plantas Arquitectónicas

Planta Basilical

Tipo de planta relacionada con edificios públicos romanos, útil en tempos paleocristiáns. Caracterízase por unha nave principal e dúas laterais separadas por columnas, formando un rectángulo. Posúe atrio ou patio porticado na cabeceira e ábside semicircular con bóveda de cuarto de esfera.

Planta de Cruz Grega

Planta de edificio con forma de cruz, cos brazos (naves e transepto) de igual lonxitude.

Planta de Cruz Latina

Característica do medievo europeo, cun brazo menor (o transepto) e outro maior que o cruza.

Técnicas Artísticas

Claroscuro

Uso de contrastes acusados entre volumes iluminados e sombreados para dar relevo e modelado ás figuras. Se o contraste é moi esaxerado, denomínase Tenebrismo.

Esfumado (Sfumato)

Recurso que facilita a transición entre áreas claras e escuras de forma suave, facendo que as cores estean envoltas en “fume”. Elimina o contorno das figuras. Técnica popularizada no Renacemento por Leonardo da Vinci.