UCDren krisia eta 1981eko golpe de Estadua: Transizio demokratikoaren hausnarketa

A UCD, Adolfo Suárezek sortutako alderdi politikoa, 1977ko eta 1979ko hauteskunde deialdiak irabaztea lortu zuen, baina bietan ez zuen gehiengo absoluturik lortu. Alderdi oso heterogeneoa zen, aurreko frankismoko kideen, demokristauen, liberalen eta baita sozialdemokrazia-kideen batasunaren emaitza.

Trantsizioaren lehen urteak oso gogorrak izan ziren hainbat faktoreren ondorioz: 1973ko krisi ekonomikoak inflazio-tasa altuak eta gero eta paro handiagoa ekarri zituen, eta horrek gizarte-desegonkortasun handia eragin zuen, greba ugarirekin. Egoera larriak Moncloako Itunak sortarazi zituen, sindikatuen, gobernu-alderdiaren eta oposizioko alderdien arteko akordio orokorra.

Bestalde, ETA terrorista-taldearen jarduera zegoen, urte haietan erasо ugari egin zituena (plomo urteak) Armadako kideen aurka. Ekintza terroristek nabarmen eragin zuten armadan eta Espainiako gizartearen sektore inmobilistetan malestar sakona. Autonomia-prozesua sektore ultra horiek Espainiaren batasunaren aurkako probokazio gisa ikusten zuten.

Horri guztiari gehitu behar zaio armadak Adolfo Suárezi buruz zuen deskonfiantza, 1977ko apirilean PCE legeztatu zenetik, eta dibortzio-legea bezalako neurrien onarpena, eliza katolikoa eta UCDren sektore kontserbadore gehienak haserretu zituztenak.

Demokrazia eraikitzeko testuinguru horretan, Adolfo Suárez ezkerretik (PSOE) jasan zuen presioa, 1980an mozio bat aurkeztu baitzuen aurka, eta eskuinetik (AP) ere bai. Horren ondorioz, bere biziraupen politikoa oso zaila zen, are gehiago bere alderdiak bera uzten hasi zenean, golpe de Estadua izango zelako zurrumurruak zeuden giro politiko batean.

Egoera politiko muturreko horrek Adolfo Suárez behartu zuen 1981eko urtarrilean erregearen aurrean bere dimisioa aurkeztera. Otsailaren 23an, Diputatuen Kongresuan botazioa egiten ari zen bitartean, Tejero teniente koronelaren agindupean zegoen Guardia Zibil talde batek ganbera okupatu zuen, golpea zuzentzeko rango handiagoko agintari bat iritsiko zain. Aldi berean, Valentzian, Milans del Boschek tankeak kalera atera zituen eta toque de queda ezarri zuen. Hala ere, azkenean porrot egin zuen, erregearen esku-hartze publikoari esker: erregeak demokraziarekiko atxikimendua adierazi zuen eta golpista militarrak salatu zituen. Telebistan emandako esku-hartze horrek golpistak errendatzera behartu zituen.

Egun horretan bi tramak bat egin zuten: alde batetik, Tejerorena, 1978ko abenduan beste intentona batengatik (Galaxia Operazioa) lehenago kondenatua; bestetik, Armada jenerala inplikatuta zegoena, gobernu nazional kontzentrazio batera iritsi nahi zuena. Hurrengo egunean kalean egindako manifestazioek Espainiako gizarteak demokraziari eman zion babesak, eta 1982ko urrian PSOEk irabazi zuen hauteskundeak armadaren sektore kontserbadoreenaren golpe-tentazioak betirako urrundu zituen.