A Traxectoria da Muller en España: Dereitos e Desafíos no Século XX

A Situación da Muller no Século XX en España: Un Percorrido Histórico

A condición feminina no século XX en España experimentou unha lenta evolución debido á persistente discriminación legal. Ao contraer matrimonio, as mulleres perdían moitos dereitos, pasando a depender totalmente do marido. O Código Civil obrigaba a muller a obedecer o cónxuxe, e a desobediencia era castigada con prisión. A separación só se permitía en casos graves, e a muller non podía volver casar. A lei penal, que trataba as mulleres igual ca os homes en delitos, xeraba contradicións, xa que, malia seren consideradas inferiores na lei civil, recibían as mesmas penas polos mesmos delitos.

Avances na Educación Feminina

A educación feminina tamén avanzou lentamente. En 1909, ampliouse a escolaridade obrigatoria ata os doce anos, e en 1910 elimináronse discriminacións legais que impedían ás mulleres matricularse na universidade ou presentarse a oposicións. A taxa de alfabetización feminina mellorou do 25,1% en 1900 ao 50,1% en 1930, e en 1929 creáronse dous institutos femininos de ensino secundario en Madrid e Barcelona.

A II República: Un Salto nos Dereitos Civís e Políticos

Durante a II República, as mulleres gañaron dereitos civís e políticos significativos. A nova Constitución de 1931 recoñeceu o dereito ao voto feminino, que foi aprobado despois dun intenso debate nas Cortes. Mulleres como Victoria Kent, Clara Campoamor e Margarita Nelken foron elixidas deputadas, un feito histórico. O sufragio feminino foi exercido por primeira vez en 1933, aínda que a integración plena das mulleres na política non se acadou debido ás mentalidades conservadoras da época.

Tamén se rexistraron avances sociais e laborais, como a entrada das mulleres de clase media no sector de servizos e a aprobación do seguro de maternidade. No entanto, as mulleres continuaban a sufrir desigualdades laborais, como salarios máis baixos. Destacaron a Lei do Divorcio de 1932 e iniciativas educativas como as Misións Pedagóxicas.

A pesar das melloras, a sociedade conservadora presentaba argumentos que limitaban o papel da muller, defendendo que a súa misión estaba no fogar e non en cargos de poder, xustificando así a desigualdade. No debate sobre o voto feminino, Clara Campoamor defendía a súa aprobación como unha oportunidade para dar ás mulleres unha voz na política, mentres que Victoria Kent temía que favorecese as dereitas. A pesar das oposicións, o voto feminino foi aprobado, marcando un avance, aínda que a loita pola igualdade real continuou.

Guerra Civil e Ditadura Franquista: O Retroceso dos Dereitos

Durante a Guerra Civil, no bando republicano, máis de 3.000 mulleres loitaron, destacando figuras como Dolores Ibárruri e Federica Montseny, quen foi a primeira muller ministra en España. No bando nacional, a Igrexa e a Falanxe impuxeron un modelo patriarcal, relegando as mulleres ao fogar, pero a súa participación foi necesaria en labores de apoio como enfermeiras. A Sección Feminina promovía o rol tradicional de «anxo do fogar».

Tras a vitoria franquista en 1939, as mulleres republicanas foron perseguidas, encarceradas e represaliadas, e os avances acadados na II República foron revertidos. A ditadura franquista limitou os dereitos das mulleres, relegándoas á vida privada e subordinadas á autoridade masculina, promovendo a invisibilización pública das mulleres e o seu confinamento ao fogar e á educación dos fillos dentro dun modelo de familia tradicional e patriarcal.

O Resurxir do Feminismo e a Transición Democrática

Entre 1960 e 1975, as mulleres en España comezaron a acceder á educación universitaria e ao traballo fóra do fogar, impulsadas polo desenvolvemento económico e o movemento feminista. Aínda que seguían sometidas legalmente aos pais ou maridos, a partir da década de 1960, xurdiron grupos feministas en cidades que defendían a igualdade de xénero. María Laffite e Lidia Falcón foron figuras clave na loita polos dereitos civís e laborais das mulleres, criticando o sistema patriarcal e a Sección Feminina.

A loita pola emancipación das mulleres iniciouse antes da morte de Franco e continuou durante a Transición. Gradualmente, foron eliminándose leis discriminatorias, como o permiso marital en 1975 e as leis contra o adulterio en 1978. O divorcio foi legalizado en 1981 e o aborto despenalizado en 1985. A Constitución de 1978, a pesar de non cumprir todas as demandas feministas, foi un avance clave.

O Século XXI: Desafíos e Persistencia da Loita

As manifestacións do 8-M comezaron a medrar, destacando a folga feminista de 2018, que denunciou a discriminación de xénero. Nos últimos 25 anos, a participación feminina na política, sociedade e traballo aumentou, pero as desigualdades e a violencia de xénero seguen presentes, mantendo valores patriarcais na sociedade.