Totalitarismoak Europan: Faxismoa eta Nazismoa

Totalitarismoaren faktoreak

Totalitarismoa Lehen Mundu Gerraren ondoren sortu zen, nazionalista eta militarista izanik. Honen aurrean gizartean erreakzio bat sortu zen, eta iraultza sozialaren aurka agertu ziren. XIX. mendearen amaieran garrantzitsua izan zen masen agerpena eta komunikabideen garapena.

Faxismo italiarra

1919an Fasci di Combattimento sortu zen, eta bere helburua nekazarien eta langileen aurka bortxaz jardutea izan zen. Erdiko eta goiko klaseek faxistak babestu zituzten. 1921ean Alderdi Nazional Sozialista sortu zen. 1922an sindikatuek faxisten aurka greba bat deitu zuten, baina faxistek erantzun bortitza eman zuten, eta hainbat alkate kanporatu zituzten.

Mussoliniren diktadura

Mussolinik erregeari esan zion bera zela krisitik ateratzeko gai zen bakarra. Erregeak onartu zuen, eta faxistak Erromara joan ziren, alkandora beltzak jantzita. Erregeak Mussolini gobernua osatzeko agindu zion. Gero, Mussolinik hauteskunde batzuk antolatu zituen eta irabazi zituen, baina Matteotti diputatuak hauteskundeetan iruzurra egin zela salatu zuen. Eskuadrako kideek Matteotti hil zuten, eta horren ondoren Mussolinik boterea bereganatu eta diktadura ezarri zuen.

Mussolinik botere guztia zuen, baina errege aurrean soilik erantzun behar zion. Alderdi bakarra zegoen, alderdi faxista, eta heriotza zigorra ezarri zuen.

Estatu totalitarioa Italian

Estatu totalitarioak bizitzaren eta politikaren jarduera guztiak kontrolatzen zituen. Politikan, Mussolinik boterea osoa bereganatu zuen eta aginte-elitea alderdi faxistan sartu zen. Opera Nazionale Balilla eta Opera Nazionale Dopolavoro erakundeek gizartea kudeatzen zuten.

Ekonomian, faxismoak estatu-interbentzionismoa erabili zuen, baina jabetza pribatua errespetatu zuen. Ekoizpen industriala bultzatu zen, jaiotza-tasa handitzeko politikak ezarri ziren eta emigrazioa sustatu zen. Elizarekiko harremanak hobetu ziren: Mussolinik eta Aita Santuak Laterango Itunak sinatu zituzten, eta Vatikano Hiria sortu zen.

Alemania naziaren goraldia

Nazismoa 1920an sortu zen. Alderdi nazi hauek arrazistak, nazionalistak eta antisemitak ziren, eta Hitler izan zen haien buru. Hitlerrek 1923an huts egin zuen estatu-kolpe bat egin zuen. Ondoren, Hitler indartu egin zen eta SA (Sturmabteilung) eta SS (Schutzstaffel) sortu zituen. Hindenburg presidenteak Hitler kantzilertzat izendatu zuen. Hindenburg hil zenean, Hitlerrek presidentetza ere bereganatu zuen, kantzilerra eta presidentea izanik aldi berean.

Hitler kantzilerra

Hitlerrek indarra erabili zuen bere etsai politikoak uxatzeko, eta hauek espetxeratu zituen, inor ez zedin lehiatu. Alemania estatu totalitario bihurtu zen. Aldaketa garrantzitsuak izan ziren: botere betearazlea handitu zen, alderdi bakarra geratu zen eta federalismoa kendu zen.

Gestapo poliziak sortu zen, nazien polizia politikoa.

Alemania estatu totalitarioa

Hindenburg hil eta gero, Hitlerrek kantzilerraren eta presidentearen kargua hartu zuen, Hirugarren Reich-a izenez ezagutzen dena. Botere osoa bereganatu zuen. Ekonomian, armada handia eratu zen, eta horrek langileak behar izan zituen. Horri esker, langabezia gutxitu zen.

Gizartean, langileek egonkortasuna lortu zuten lan bat zutelako, nahiz eta soldata baxua izan. Erdi mailako klaseak pozik zeuden, eta goi mailako burgesiak diru gehiago irabazi zuen. Prentsa, irratia eta zinemak garrantzitsuak izan ziren, ideiak zabaltzeko.

Politikan, Hitler presidente bakarra zen, eta denek obeditu behar zioten.