Tito Livio eta Zizeron: Erromako Historia eta Oratoria

Tito Livio (K.a. I - K.o. I): Inperio garaiko historialaria

Ab urbe condita libri (Hiriaren sorreratik hasirikoak): 142 liburuk osatua. Luzerarengatik ez ziren guztiak gorde; gorde ziren liburuetan sorreratik Pirroren aurkako gerrara bitartekoa (K.a. III. mendea) eta Bigarren Gerra Punikoa soilik kontatu dira osorik.

• Analista bikaina: Bere aurreko historialarien iturriak erabili zituen.
• Metodologia: Gertakizun berdinaren bertsio bat baino gehiago dagoenean, denak ematen zituen; zintzoa zen gehienetan.
• Ikuspegia: Historiaren ikuspegi filosofiko estoizista eta ikuspegi psikologikoa erabili zuen: protagonisten arimaren bitartez azaldu zituen ekintzak.
• Estiloa: Pasarte narratibo eta tragiko-poetikoak bildu arren, azken hauek ez ziren bere gustukoenak; Zizeronen ideiak jarraituz lan artistikoa egin nahi zuen.

Oratoria: Erromako hizlariak

K.a. II-I. mendeetan sartu zen. Genero guztietako erromatar autore handiak retore grekoen eskoletatik pasatu ziren, eta haietako askok oratoria erabili zuten abokatu lanetan edo politikan.

Marko Tulio Zizeron (K.a. I): Hizlari nagusia

Gaztetatik hasi zen abokatu lanean eta ia bizitza osoa jardun zuen. Hitzaldi asko ezagutzen ditugu, batez ere, Marko Tulio Tironi esker.

Erretorika-lanak

Erretorikari buruzko lan teorikoak idatzi zituen literatura-moldean, hiru elkarrizketa-liburu erabiliz:

• De Oratore: Herbesteratzetik itzulitakoan idatzia; hizlari ideala zein den erakusten du.
• Brutus: Erromatar hizlaritzari buruzko historia, hasieratik Zizeron eta bere garaiko hizlariak arte.
• Orator: Hizlaritza estilo ezberdinei buruzko estudioa. Hizlari idealak estilo guztiak jakin eta ederki erabili behar ditu (estilo xumea, moderatua eta gorena).

Hitzaldiak

• Forokoak: Pro Archia poeta (Arkias poetaren aldekoa, letreei buruzko gorazarrea eginez) eta In C. Verrem (Verresen aurkakoa).
• Politikoak: In Catilinam (Katilinaren azpijokoa salatzeko idatziak, arrakasta handia lortuz) eta Philipicae (Filipikoak: bere hitzaldirik hoberenak, Marko Antonioren kontra Zesar hil ondoren idatziak).

Beste lan batzuk

• Filosofia-liburuak: De re publica (estatua), De legibus (legeak), De senectute (zahartzaroa), De amicitia (adiskidetasuna).
• Gutunak: Ad Atticum (Atikori) eta Epistulae ad familiares (Senitartekoentzako gutunak).