Termos Esenciais da Historia de España: Século XIX e Restauración Borbónica

Glosario de Termos Clave da Historia de España (Século XIX)

Este glosario abrangue termos fundamentais para comprender os procesos políticos, sociais e económicos que marcaron a historia de España durante o século XIX, desde a Guerra da Independencia ata a Restauración Borbónica. Cada definición ofrece unha explicación concisa e clara para facilitar o estudo e a comprensión destes conceptos históricos.

Caciquismo

Práctica de control social e político asentada na preeminencia local dos caciques, que aproveitaban a súa influencia económica e política para desenvolver un sistema clientelar que lles permitía controlar os votos dos electores do seu distrito.

Encasillado

Sistema de control do resultado electoral característico do sistema de Turnismo, propio da Restauración Borbónica, que consistía na confección das listas de deputados que deberían saír elixidos en cada circunscrición. Impoñíase aos concellos a través dos caciques.

Pucheirazo

Forma de fraude electoral durante a Restauración Borbónica que consistía en múltiples técnicas de manipulación electoral, como cambiar as papeletas, modificar os censos ou comprar votos a cambio de favores.

Afrancesados

Españois que apoiaban o goberno de Xosé I Bonaparte. A derrota e retirada dos exércitos franceses levou a moitos deles a exiliarse cara a Francia. O termo foi utilizado despectivamente polos “patriotas” para resaltar a súa condición como colaboracionista cos invasores.

Abdicacións de Baiona

Renuncias sucesivas de Carlos IV e do seu fillo Fernando VII ao trono de España en favor de Napoleón Bonaparte e tiveron lugar en 1808. Este acontecemento foi unha das causas da Guerra da Independencia española (1808-1813).

Tratado de Valençay

Acordo de paz asinado nesta cidade francesa que pon fin á Guerra da Independencia (1808-1813). Ao seu regreso, Fernando VII restableceu o absolutismo. Ambos os países comprometíanse a devolver as prazas e terras ocupadas durante o conflito.

Manifesto dos Persas

Documento subscrito por deputados partidarios do Antigo Réxime no que solicitaban ao rei a abolición da Constitución de 1812 e o restablecemento do absolutismo. Foi entregado ao rei en 1814 ao seu regreso a España logo da derrota francesa. O documento serviu de base ao rei para decretar o restablecemento do absolutismo (coñecido como Sexenio Absolutista, 1814-1820).

Pronunciamento

Termo aplicado durante o século XIX para designar un golpe de Estado ou alzamento militar que tiña por obxectivo derrubar un Goberno. Faise referencia explícita a algún dos numerosos pronunciamentos do século XIX. A inxerencia do exército na vida política foi un elemento que causou gran inestabilidade na construción do Estado liberal en España.

Desamortización

Modificación do réxime de propiedade da terra mediante a apropiación e venda polo Estado dos bens e propiedades amortizadas ou en “mans mortas” pertencentes a institucións relixiosas ou civís, para despois poñelas á venda mediante poxa pública e transformalas así en propiedade privada. As principais desamortizacións fixéronse a instancias de Mendizábal (1835) e Madoz (1855). Entre os obxectivos destas medidas destacan a busca de financiamento para a Facenda pública ou a ampliación do apoio social ao Liberalismo mediante a extensión da propiedade privada.

Sufraxio Censatario

Dereito ao voto no que só poden participar unha parte da poboación, xeralmente os homes que posúan un determinado nivel de riqueza ou condición social. A cantidade estipulada para acceder ao dereito ao voto foi motivo de disputa entre liberais progresistas e moderados ao longo do século XIX. Recolleuse por primeira vez na Constitución de 1837, durante o reinado de Isabel II.

Sufraxio Universal

Dereito ao voto que permite participar a todos os cidadáns nas votacións sen ter que reunir máis requisitos que a maioría de idade fixada pola lei. De inicio recoñeceuse só aos homes, pero no século XX estenderíase ás mulleres. Recolleuse por primeira vez na Constitución de 1812, pero non se exerceu ata 1869, durante o Sexenio Democrático.

Estatuto Real

Documento outorgado pola Coroa e promulgado durante a Rexencia de María Cristina de Borbón no contexto da Primeira Guerra Carlista. Non era unha Constitución, dado que o poder de facer as leis non emanaba da Nación senón da Coroa, definíndose así como Carta Outorgada. Supuxo o recoñecemento de algúns dereitos e liberdades políticas pero sen aceptar a soberanía nacional nin a separación de poderes, de xeito que foi rexeitado pola maior parte dos liberais, que remataron por obrigar á raíña rexente a aceptar unha verdadeira Constitución.