Terminoloxía Clave da Historia da Arte: Definicións de Arquitectura e Escultura (Prerrománico a Impresionismo)

Arte Prerrománica e Románica: Vocabulario Fundamental

Prerrománico Visigodo

Arco de ferradura

Arco formado por unha sección maior que a semicircunferencia.

Arte Románica

Ábsida

Parte posterior dun altar maior dunha igrexa, saínte polo exterior, que pode ter planta poligonal, semicircular ou lobular. Está cuberto xeralmente con bóveda.

Arco de faixa (Arco perpiaño)

Elemento arquitectónico que sostén as bóvedas de canón. Emprégase nas naves das igrexas románicas.

Arco formeiro

Arco paralelo ao eixe lonxitudinal dunha nave e que comunica unha nave con outra, servindo de soporte das bóvedas.

Arco peraltado

O que ten unha altura maior có radio da circunferencia que o configura.

Arquivolta

Elemento frontal dun arco cando está decorado. Cada unha das roscas ou molduras que compoñen un arco cunha distribución concéntrica. Frecuente no Románico e Gótico.

Baixorrelevo

Ornamento, figura ou composición esculpida en relevo que sobresae do fondo menos da metade do vulto.

Ciborio

Construción elevada sobre o cruceiro da igrexa que ten forma de torre cadrada ou poligonal.

Contraforte

Construción maciza a modo de piastra que sobresae do muro exterior e serve para reforzalo nas zonas que soportan maiores empuxes. Os contrafortes serven de apoio aos arcobotantes nas construcións góticas.

Parteluz

Elemento vertical que serve para dividir en dúas partes a luz dunha fiestra ou porta.

Perspectiva xerárquica

Sistema visual no que as figuras son representadas mediante unha convención que fai variar o seu tamaño segundo a súa importancia. Propio do Románico.

Planta cruz latina

Deseño espacial empregado nas igrexas que está formado pola intersección dun brazo maior (nave) que vai dende os pés á cabeceira, con outro menor (transepto).

Tribuna

Galería aberta sobre a nave lateral dun templo románico que permite a iluminación da nave central e xera un espazo que amplía a capacidade do recinto relixioso.

Trompa

Bovedilla semiesférica, coa parte ancha cara a fóra, que serve para pasar da planta cadrada á octogonal da cuberta. Sobre ela é posible levantar unha cúpula, un tambor ou un ciborio.

Arte Clásica: Grecia

Arquitectura e Escultura Grega

Capitel corintio

Elemento arquitectónico que se caracteriza pola súa aparencia de campá invertida ou cesta, con follas de acanto, volutas e caulículos nas súas esquinas.

Capitel dórico

O máis antigo dos capiteis clásicos gregos, constituído por ábaco (peza prismática a modo de taboleiro cuadrangular), equino (moldura circular e convexa), e colarino (prolongación do fuste cunha fina acanaladura).

Capitel xónico

Capitel clásico grego formado por un bocel ou un toro, decorado con ovas e dúas grandes volutas en cada lado.

Contraposto (ou Chiasmo)

Fai referencia á oposición harmónica das distintas partes do corpo da figura humana, o que proporciona certo movemento e contribúe a romper a lei da frontalidade.

Curva praxiteliana

Contrabalanceo acusado do contraposto, ata adquirir trazo curvilíneo ou en S, que acentúa a sensación de dinamismo. Caracterizaba a composición das esculturas de Praxíteles, de quen toma o nome.

Fuste

Elemento arquitectónico que forma parte da columna, sitúase entre o capitel e a basa. O seu acabado pode ser liso ou con acanaladuras. Adopta formas diferentes: de soga, fasciculado, salomónico, etc.

Métopa

Elemento arquitectónico correspondente ao friso dórico de forma cadrada ou rectangular, situado entre os tríglifos e decorado con relevos.

Técnica de panos mollados

Técnica escultórica moi empregada que consiste en representar as transparencias do corpo humano producidas cando a roupa está mollada.

Tríglifo

Parte do friso da orde dórica. Elemento arquitectónico, con tres acanaladuras verticais (glifos), que se alterna no friso da orde dórica coas métopas.

Arte Clásica: Roma

Arquitectura e Relevo Romano

Altorrelevo

Aquel relevo que sobresae do seu fondo máis da metade do seu vulto.

Arco de medio punto

Elemento sustentante que descarga os empuxes, desviándoos lateralmente, e que está destinado a franquear ou salvar un espazo máis ou menos grande por medio dun traxecto curvo. A súa forma é semicircular.

Bóveda de aresta

Cuberta que se forma ao se cruzaren perpendicularmente dúas bóvedas de canón de igual frecha, resultando dese cruce catro arestas angulares.

Bóveda de canón

Trátase da bóveda xerada polo desprazamento dun arco de medio punto ao longo dun eixo lonxitudinal. Xeralmente está reforzada por arcos de faixa.

Capitel composto

Capitel de creación romana por fusión de elementos dos capiteis gregos: as volutas do xónico e as follas de acanto do corintio.

Cúpula

Cuberta semiesférica, xerada pola rotación dun arco, que cobre un espazo de planta circular, poligonal ou cadrada. A transición entre o espazo cadrado e circular faise a través de pendentes (pechinas) ou trompas.

Piar

Elemento sustentante vertical, robusto, funcional e xeralmente exento, de sección poligonal que pode estar constituído por adobe, ladrillo ou pedra. Pode contar, como a columna, con base ou capitel.

Técnicas e Temas Transversais (Renacemento, Manierismo e Helenismo)

Estatua ecuestre

A que representa unha persoa a cabalo e frecuentemente conmemora a líderes militares e gobernantes. Son representativas da arte romana (destaca a estatua de Marco Aurelio) e do Renacemento e Barroco.

Esfumado (Sfumato)

Técnica pictórica que consiste en empregar o trazo do lapis ou pincel para rebaixar a contorna, suavizando os perfís das figuras. Foi empregado por Leonardo da Vinci.

Liña serpentinata

Fórmula compositiva caracterizada por marcar o movemento xiratorio da figura. Característica do Helenismo e Manierismo.

Retrato

Tema artístico que representa a unha persoa en concreto ou un grupo de persoas. Pode amosar tanto o aspecto físico como a personalidade dos retratados.

Arte Barroca

Claroscuro

Distribución das luces e das sombras nunha pintura, modelando as formas por gradación tonal para suxerir relevo e profundidade.

Natureza morta (Bodegón)

Xénero pictórico no que se representan como temas seres inanimados, animais mortos, vexetais ou obxectos. Aparece en diferentes estilos, destacando o seu desenvolvemento durante o Barroco.

Impresionismo

Cor complementaria

Cores do espectro visible dispostas diametralmente equidistantes no círculo cromático. Obtéñense mediante a contraposición dunha primaria cunha cor secundaria formada polas outras dúas primarias: azul e laranxa, vermello e verde, e amarelo e violeta.