Sócrates e os Sofistas: Confronto Filosófico na Antiga Grecia

Sócrates e os Sofistas: Unha Visión Comparativa da Filosofía Grega

Ao redor do século V a.C., as cidades comezaron a gañar importancia en Grecia, tomando Atenas como principal referente. Por motivos militares, os atenienses comezaron a sentirse en certo modo superiores ao resto dos habitantes da Antiga Grecia. Esta situación espertou unha profunda reflexión filosófica sobre o ser humano e a súa organización en polis (cidades autosuficientes e independentes), desprazando a antropoloxía o lugar que no período presocrático ocupaban a physis e o cosmos.

Sócrates: O Filósofo da Verdade e a Xustiza

Sócrates é un dos pensadores máis importantes da historia da filosofía. É, a diferenza dos sofistas, cidadán ateniense e, como tal, tiña dereito a participar nas decisións que o revolucionario sistema democrático que se estaba a estender por Grecia permitía ao pobo tomar. Aínda que actualmente Sócrates e os sofistas adoitan aparecer diferenciados polas súas ideas, algúns autores da época incluíron a Sócrates no grupo dos seus opostos. Platón, porén, e como bo discípulo de Sócrates, afirmaba que o seu mestre era o home máis xusto, amante da verdade e, en definitiva, un auténtico filósofo.

Os Sofistas: Mestres da Retórica e o Relativismo

Tamén de Platón procede o termo pexorativo que denomina os sofistas. Estes eran homes desinteresados da verdade e do coñecemento, precisamente porque negaban a súa posibilidade e afirmaban así a súa postura escéptica e relativista.

Fronte ás teorías de Sócrates, atopamos os sofistas escépticos (representados por Gorxias), que afirmaban que nada existe, posto que se existise non poderiamos coñecelo e, se o fixeramos, non poderiamos comunicalo; e tamén os relativistas, de entre os que destaca Protágoras, quen suxería que as leis e normas que rexen unha sociedade dependen do marco cultural no que se sosteñen, e que este difire duns lugares a outros.

O Método Socrático: A Maiéutica Dialéctica

Ao contrario que os sofistas, que eran mestres da oratoria, Sócrates baseaba a súa filosofía no diálogo (de aí o nome do seu método: maiéutica dialéctica). Isto permitía non só que o interlocutor escoitase unha certa idea ou teoría, como sucedía cos discursos dos sofistas, senón tamén que aprendese a recoñecer que estaba equivocado e que indagase en conxunto con Sócrates cara á verdade.

Fases da Maiéutica Dialéctica

O método da maiéutica dialéctica consistía en dúas fases:

• A Ironía Socrática

  A primeira delas, denominada ironía, constaba de varias preguntas coas que Sócrates tentaba facer caer en contradición o seu interlocutor, de xeito que este tiña que recoñecer inevitablemente o seu erro.

• A Maiéutica

  O nome da segunda parte (maiéutica) fai referencia ao concepto das comadroas da Antiga Grecia que axudaban a dar a luz. Unha vez recoñecido o erro, comezaba a indagación cara á verdade ou a resolución do problema en cuestión.

O Intelectualismo Moral e o Coñecemento

Un dos principais problemas da filosofía deste período foi o intelectualismo moral. Trátase do problema do coñecemento e, en relación con el, do ensino. Os filósofos desta época preguntábanse se era posible coñecer a verdade e se esta podía ensinarse.

Visión de Sócrates sobre o Coñecemento

Para Sócrates, o coñecemento era universal, e todo o mundo tiña acceso a el. Sócrates dicía que bastaba con coñecer o que era a xustiza para ser un home xusto, e así co resto de valores humanos. Na súa filosofía, cando unha persoa obrabra mal era porque sufría de ignorancia e descoñecemento.

Visión dos Sofistas sobre o Coñecemento

Para os sofistas, porén, sucedía o contrario. Eles pensaban que estas virtudes non se podían ensinar, e dedicábanse a ensinar á xente as artes da retórica e o discurso, para que puidesen falar e razoar por si mesmos. Coa súa teoría relativista, os sofistas negaban esta idea e defendían o feito de que as accións dunha persoa non dependían do seu maior ou menor grao de coñecemento, senón que estaban condicionadas polo marco social e cultural no que esa persoa se desenvolvía.

Universalismo vs. Relativismo: Un Debate Vixente

A cuestión do universalismo está hoxe en día representada polos Dereitos Humanos (que pretenden ser universais), mentres que os relativistas alegarían máis ben que os valores e dereitos dependen de cada cultura.