Simone de Beauvoir e O Segundo Sexo: Existencialismo, Feminismo e a Construción do Xénero

Simone de Beauvoir: Filósofa Existencialista e Nai do Feminismo

Simone de Beauvoir (1908-1986) é unha das figuras intelectuais e literarias máis destacadas da Francia do século XX, así como unha representante emblemática do feminismo contemporáneo. Como filósofa, pertence á tradición existencialista, pero contribúe tamén en ética, política e fenomenoloxía. Como activista e teórica feminista, defendeu os Dereitos Humanos e da Muller, polo que hai quen a chama a “nai do feminismo”.

O Existencialismo como Base Filosófica

Partindo do existencialismo, Simone de Beauvoir forxa unha filosofía propia. Segundo a tradición existencialista, a máxima fundamental é:

“A existencia precede á esencia”

Isto significa que non hai unha natureza humana predefinida que nos determine a ser o que somos. A existencia humana é pura posibilidade, un proxecto aberto que cada un debe ir construíndo, elixindo o seu propio modelo de ser humano, a súa esencia. Por tanto, a existencia humana é sinónimo de posibilidade e de liberdade, pois debemos elixir o que queremos ser.

O Segundo Sexo: Crítica á Falacia da Natureza Feminina

Na súa famosa obra O segundo sexo, Simone de Beauvoir pon ao descuberto a falacia intelectual que condenou á muller a ser “o outro”, un simple complemento. Se non hai unha natureza humana preexistente, tampouco hai unha natureza feminina innata que xustifique a situación inxusta das mulleres na sociedade.

A tradicional crenza de que existe unha feminidade caracterizada pola sensibilidade, a dependencia, o instinto protector, etc., é falsa. Se homes e mulleres son diferentes, débese a razóns culturais. A educación e os convencionalismos sociais condenaron á muller ao ostracismo intelectual, laboral, económico e cultural. De Beauvoir defende que é hora de que a muller reivindique o seu lugar no mundo e loite por deixar de ser o segundo sexo.

Temas Centrais e Estrutura da Obra

Esta obra é un referente obrigado do feminismo que introduce novos temas feministas fronte ás primeiras reivindicacións de dereito ao voto e á educación. Analiza a condición da muller desde diferentes puntos de vista:

• Ontolóxico
• Sociolóxico
• Cultural
• Científico
• Histórico

De Beauvoir analiza e critica o patriarcado, desafiando as categorías sociais, políticas e relixiosas que se usan para xustificar a condición inferior das mulleres.

Primeira Parte: A Muller como Alteridade Disfuncional

Na súa primeira parte, realiza unha especie de enquisa ás ciencias, á historia e á mitoloxía como construcións culturais que permitiron a “alteridade disfuncional” na que a muller queda relegada á categoría de “o outro sen reciprocidade” respecto ao home, no canto dunha semellante ou compañeira en relación de reciprocidade.

Segunda Parte: A Muller Oprimida e a Cosificación

Na segunda parte, De Beauvoir describe como viven as mulleres o feito de ser oprimidas como seres inmanentes ou cousas. Explica como a educación e a cultura moldean á muller desde a infancia, achegando datos da literatura, testemuños clínicos, diarios do seu tempo, etc.

A Tese Central: “Non se nace muller, chégase a selo”

A suposta “diferenza” feminina é un invento dos homes que impide a paridade de sexos e a liberación, xustificando a opresión. En liña coa idea existencialista de que as cousas son seres “en si”, mentres que os humanos somos seres “para-si” (que nos facemos cos proxectos que nos propoñemos), De Beauvoir defende que as mulleres son seres cosificados que non poden realizar a súa transcendencia.

Tanto a cultura como a educación fan ás mulleres ser o que son, pois transmiten os roles de nai e esposa, os cales non son naturais, non os temos por ter unha “esencia” supostamente feminina. É por todo isto que desde unha visión construtivista do suxeito, De Beauvoir afirma que:

“Non se nace muller, chégase a selo”

Esta é a tese central da súa obra.

Estratexias para a Liberación

Para a liberación, a filósofa francesa defende que as mulleres deben:

1. Ter un traballo remunerado que lles achegue independencia económica.
2. Loitar colectivamente polo recoñecemento das mulleres como seres humanos.

Legado e Impacto no Feminismo

Segundo Celia Amorós (actual filósofa española, teórica do feminismo), o feminismo iníciase como movemento emancipador e político coa Revolución Francesa. Nese sentido, O Segundo sexo pódese enmarcar na liña dun feminismo ilustrado, dun humanismo global, segundo a idea ilustrada emancipadora da igualdade natural entre todos os seres humanos.

A obra fai de ponte entre a Ilustración e o feminismo radical dos anos 70, chamado “a segunda onda do feminismo” (a primeira onda era o feminismo sufraxista). Trátase dun feminismo radical, pois propón tamén cambiar o papel do home para alcanzar unha sociedade onde non exista a opresión de ningún sexo e ambos sexan libres. Cuestiona tanto a idea de muller como de home, pretendendo reconstruír os dous. A clave está en considerarnos por riba de todo seres humanos.