Seiurteko demokratikoa (1868–1874) eta ondorioak

GAIA — Seiurteko demokratikoa

KAUSA

1868an, Isabel II.a eta haren gobernua gehiegikerian oinarrituta zeuden, batez ere iruzur eta lapurkerian. Honek herritarren haserrea piztu zuen; batik bat, Isabel II.aren gobernutik kanpo geratu ziren taldeek —errepublikarrak, sozialistak, demokratak, progresistak eta karlistak— haren aurka zuten jarrera areagotu zuten. Haiek Isabel II.a-ren agintaldia gogor salatu eta iraultza demokratiko bat abiatu behar zutela erabaki zuten, Juan Primen gidaritzapean.

Iraultza horri "La Gloriosa" izena eman zitzaion eta 1868an hasi zen. Haren helburua sistema politikoa berritzea eta gobernu politika demokratikoa ezartzea zen, lehengo gobernuaren ustelkeria eta gehiegikeria alde batera utziz. Altxamendu horrek monarkiaren aurka egin zuen: Isabel II.a kargutik kendu zuten eta haren agintaldia amaitu zen. Horrela hasi zen Espainiako historian politika-etapa berri bat.

ONDORIOAK

1868an, Isabel II.a erbesteratu zuten La Gloriosa altxamenduaren ondorioz. Altxamenduan parte hartu zutenek —batez ere demokratak, sozialistak eta progresistak— behin-behineko gobernu iraultzaile bat osatu zuten 1868 eta 1871 artean, errepublikarrak baztertuz. Gobernu horrek kaosa eta ziurgabetasuna ekarri zituen, eta egoera horren ondorioz Amadeo Saboiakoa Espainiako errege bihurtu zen 1871n, Primen proposamenaren ondorioz. Hala ere, barne-gatazken ondorioz, Amadeok 1873an abdikatu egin zuen.

Ondoren ezarri zen Lehen Errepublika (1873–1874), baina egoerak ez zuen egonkortasunik erdietsi eta seiurteko demokratikoa porrot egin zuen. Egoera kontrolatzeko, 1874an Alfonso XII.-aren monarkia berrezarri zen, erregimen monarkiko eta zentralizatu berri bat ezarriz.

Mendizabalen desamortizazioa

María Kristina errein-ordearen garaian, Espainian Eliza Katolikoaren ondasunen desamortizazio prozesua abiarazi zen, Estatu liberalaren eraikuntza garai hartan. Liberalismoaren ezaugarriak ezartzeko eta zentralizazio politikoa, administratiboa eta batasun juridikoa indartzeko, estatuaren diru-sarrerak handitzea ezinbestekoa zen. Hori dela eta, 1835–1837 bitartean, Mendizabalen gidaritzapean, elizaren lurrak desamortizatu ziren (La Granja altxamenduaren ondoren ogasun buru izendatu baitzuten).

Horretarako, diruaz gain jarraitzaileak ere behar ziren, beren kontra altxamenduak ekiditeko. Egoera aztertuta, dirua eta lurrak zituzten bi taldeen presentzia nabaritu zen: nobleak eta kleroak. Bi hauek kontuan izanda, komenigarriagoa zitzaien nobleak beren alde izatea kontra edukitzearena baino. Ondorioz, Elizari lurrak kendu zizkioten.

Lur hauek nazionalizatu eta enkanteetan (subastetan) saldu zituzten, diru asko lortuz. Enkante hauen ondorioz, dirua zutenek bakarrik eros zitzaketen lurrak; beraz, erosle nagusiak noble eta burges aberatsak izan ziren, liberalismoaren alde jarriz. Nekazariak, berriz, ezin ziren lehiatu eta liberalismoaren kontra jarri ziren, ezin zituztelako ondasunak erosi.

Bertako diru-sarrerak bi gauzetarako erabili zituzten: karlisten aurkako gerra finantzatzeko eta zor publikoa gutxitzeko. Guzti honen ondorioz, latifundismoa nagusitu zen (lur-jabetza eremu handiak), lurren errentak igoz eta, gainera, nekazariak nekazal proletargora bihurtuz.

Burdinbideen Lege Orokorrak (1855-06-06)

Isabel II.aren erreginaldian, garaiko gobernu progresistek neurriak hartu zituzten. Manzanareseko agiriaren bitartez erreforma garrantzitsuak bultzatu ziren; horien artean, burdinbideen eraikuntza sustatzea nabarmendu behar da. Garai hartako gobernua —Espartero eta bestelako progresisten eraginez— ekimen garrantzitsuak garatu zituen. Nahiz eta Esparteroren gobernua laburra izan (1856an dimititu baitzuen), neurri horiek funtsezkoak izan ziren.

Espainia atzeratua zegoen bai politikoki eta baita ekonomikoki ere. Herrialdea modernizatzeko eta aurreratzeko, progresistek trenbidearen eraikuntza bultzatu zuten, ondasunak garraiatzeko eta beste herrialdeekin lotzeko. Haien helburua zen librecambismoaren bidez estatuaren diru-sarrerak handitzea, azpiegitura hobetzea eta industriaren garapena sustatzea.

Burdinbidea, estatuaren laguntzaz, aurrerapen teknikoek eta atzerriko kapitalak lagunduta eraiki zen; horrek lagundu zuen Estatu liberalaren egonkortzean. Aipatzekoa da Espainian garatu zen burdinbide sarearen egitura beste herrialde batzuetakoa ezberdina zela; librecambismoak atzerriko merkataritza irekitzen bazuen ere, Espainiako gobernuak lapurketen eta atzerriko interesen eraginaren beldur izan zuen. Horregatik, neurri-desberdineko burdinbideak eta sekzioak diseinatu zituzten, segurtasuna eta kontrola modu desberdinean bermatzeko.

Laburpena eta SEO oharra

Testu honek Seiurteko demokratikoaren (1868–1874) kausa nagusiak, ondorio politikoak eta ekonomikoak (Mendizabalen desamortizazioa, burdinbideen garapena) azaltzen ditu. Izenburuak eta edukia giltzarri-hitzetan —Isabel II.a, La Gloriosa, Mendizabal, Amadeo, Alfonso XII, burdinbideak— oinarrituta optimizatuta daude SEOrako, bilaketa-terminei lotutako itxura emateko.