O sector pesqueiro en España: caladoiros, frota e a Política Común

O sector pesqueiro en España: espazos e características

A pesca é unha actividade económica de antiga tradición en España que, aínda que foi perdendo peso no conxunto da economía, segue a ter unha grande importancia na dieta alimentaria. Segundo datos de 2022, España é o cuarto consumidor de peixe no mundo, por detrás de Portugal, Noruega e Xapón, e o terceiro de Europa, tras Portugal e Noruega. A nivel nacional, Galicia é a cuarta comunidade autónoma con maior consumo de peixe, superada por Euskadi, Asturias e Castela e León.

Este documento aborda os seguintes puntos clave:

• A actividade pesqueira
• A crise na pesca
• Os problemas da pesca
• As solucións á pesca

Características da actividade pesqueira

A actividade pesqueira en España defínese polos seguintes elementos:

• Caladoiros: As zonas de pesca.
• Rexións pesqueiras: As áreas xeográficas de maior actividade.
• Destino da pesca: O uso que se lle dá ás capturas.
• Capturas: As especies e volumes pescados.
• Frota: O conxunto de embarcacións.
• A Política Pesqueira Común (PPC): O marco regulador europeo.

Caladoiros: as zonas de pesca

Os caladoiros son os lugares onde se calan ou largan as redes. En relación a España, podemos diferenciar tres tipos:

• Caladoiros nacionais: Son os espazos pesqueiros situados ata 200 millas da costa, dentro da Zona Económica Exclusiva (ZEE) de España.
• Caladoiros comunitarios: Zonas de pesca pertencentes a outros países da Unión Europea.
• Caladoiros internacionais: Augas situadas nos océanos Atlántico, Índico e Pacífico.

Caladoiros nacionais

En España existen catro grandes caladoiros nacionais: o do Cantábrico e Noroeste, o do Mediterráneo, o do Golfo de Cádiz e o das Canarias. Aínda que as plataformas continentais son, en xeral, pequenas e pouco aptas para a pesca, estes caladoiros son ricos en recursos mariños grazas á influencia de correntes frías con abundante plancto (especialmente no norte, noroeste e Canarias) e á mestura de correntes frías e cálidas na rexión sur-atlántica.

Rexións pesqueiras

• Rexión do Noroeste: É a máis importante de España. Destaca o porto de Vigo pola súa frota e industria pesqueira.
• Rexión cantábrica: A segunda en volume de capturas, con portos relevantes como Bermeo ou Donostia.
• Rexións mediterráneas: Teñen unha actividade pesqueira menor e dependen da importación de peixe, especialmente durante a tempada turística.
• Rexión sur-atlántica: Sobresaen os portos de Cádiz, Huelva e Alxeciras. A súa pesca, de gran valor, procede a miúdo de augas africanas, o que pode xerar conflitos con Marrocos.
• Rexión canaria: Con portos como Las Palmas, está especializada na pesca de altura, que tamén afronta problemas nas augas africanas do banco canario-sahariano.

Destino da pesca

As capturas teñen dous destinos principais:

• Consumo humano: Principalmente en fresco, pero tamén transformado industrialmente (salgadura, conserva, conxelación ou redución).
• Outros usos: Como a elaboración de fariñas e aceites de peixe.

En canto ao consumo, o peixe fresco e conxelado constitúe o 56,2 % do volume, fronte ao 29,6 % de mariscos (frescos, conxelados ou cocidos) e o 14,2 % de conservas de peixe e mariscos.

Especies capturadas

O 90 % das capturas corresponden a peixes, sendo as especies máis comúns o atún, o bonito, o bacallau, a pescada, a sardiña e a anchoa. O 10 % restante está formado por moluscos e crustáceos.

É importante destacar que o 56 % do peixe consumido en España provén de augas non europeas, incluíndo especies como gambas, pescada, atún e lura.

Evolución da pesca desembarcada

• Incremento ata 1976: O volume de capturas medrou grazas ao aumento da demanda interna, a liberdade de pesca e o crecemento da frota.
• Descenso a partir de 1976: A tendencia inverteuse debido ao esgotamento dos caladoiros nacionais, a imposición de cotas nos caladoiros comunitarios e as restricións internacionais á liberdade de pesca.

A frota pesqueira española

A frota pesqueira española divídese en dous tipos principais:

• Frota artesanal de baixura: Formada por pequenas embarcacións que operan en caladoiros nacionais con técnicas tradicionais.
• Frota de altura e grande altura: Composta por grandes buques que pescan en augas internacionais durante longos períodos e que contan con tecnoloxía industrial a bordo.

En 2016, España posuía a frota de maior tonelaxe da UE e, en 2017, ocupaba o posto 13 en número de embarcacións a nivel mundial, segundo a OCDE.

Declive da pesca artesanal

A pesca artesanal de baixura está en declive desde 1976. Este retroceso débese a múltiples factores, como o esgotamento dos caladoiros por sobrepesca, a contaminación mariña e os efectos do quecemento global, que alteran as augas e provocan a diminución de especies como a sardiña na rexión do Noroeste.

A Política Pesqueira Común (PPC)

A PPC é o marco normativo que regula a pesca na Unión Europea. Foi formalizada en 1983 e actualizada en varias ocasións, sendo a versión vixente de 2014. Os seus principais aspectos son:

• Integración nas Organizacións Comúns de Mercado (OCM), que fixan os prezos dos produtos.
• Liberalización dos intercambios pesqueiros coa UE tras un período transitorio de dez anos.
• Adopción de directrices e regulamentos comunitarios en materia de pesca.
• Establecemento de límites de capturas sostibles para conservar as poboacións mariñas a longo prazo.

Unha actualización relevante produciuse en 2020, cando se recoñeceu o marisqueo a pé para a concesión de axudas europeas pola COVID-19, aínda que as confrarías quedaron excluídas.