A Restauración de Xustiniano e a Evolución do Imperio Bizantino (Séculos VI-XI)

O Imperio Bizantino no Século VI: A Restauración de Xustiniano

Durante o século VI, o emperador Xustiniano (518-565), seguindo a idea de que toda a cristiandade debía estar baixo o poder do emperador de Constantinopla, tentou reconstruír de novo o Imperio Romano unificando o Mediterráneo. Así, os seus xenerais Belisario e Narsés acabaron co reino ostrogodo de Italia, o vándalo do Norte de África e arrebataron o sueste de Hispania aos visigodos. Por un momento, o Mediterráneo volveu ser un mar romano e o Imperio viviu unha primeira etapa de esplendor que sobreviviu poucos anos ao emperador.

Conflitos Políticos e Relixiosos: Os Desafíos do Imperio

Desde un principio, o Imperio tivo que enfrontar dous graves problemas estruturais:

1. As súas relacións co poder político (o cesaropapismo).
2. As súas relacións con Occidente (Roma).

Relacións co Poder Político e a Querela Iconoclasta

As primeiras non sempre foron boas. Os emperadores sempre pretenderon ter sometida á Igrexa a través da figura do Patriarca de Constantinopla. Desde o ano 753 (Concilio de Constantinopla) ata o ano 843, os emperadores mantiveron unha loita aberta contra a influencia dos mosteiros na chamada querela iconoclasta.

O Cisma Definitivo con Roma

O segundo problema, as relacións con Roma, remataron cun cisma definitivo. As disputas de prestixio entre o Patriarca de Constantinopla e o de Roma levaron ao Cisma de 1054, cando o patriarca grego Miguel Cerulario rachou con Roma. Desde aquela, o cristianismo oriental ou ortodoxo mantivo unha estrutura máis tradicional que a do cristianismo católico romano.

Estrutura Económica e Social

A Economía Pre-Islámica (Séculos VI-VII)

Ata a invasión musulmá (séculos VII-VIII), o Imperio mantivo unha economía de tipo helenístico capitalista baseada en sistemas de traballo escravistas, tanto no campo como na cidade. As provincias clave eran:

• Exipto: Centro agrícola fundamental.
• Siria: Provincia máis desenvolvida.
• Alexandría e Antioquía: Centros comerciais e bancarios máis importantes.

Transformacións Post-Século VII

A partir do século VII, coa perda das provincias de Exipto e Siria, o Imperio perdeu non só gran parte da súa poboación, senón tamén da súa riqueza e capacidade de produción. Asia Menor, máis ameazada polos ataques musulmáns, converteuse nunha terra de grandes latifundios agrícolas e gandeiros, organizados nunha sociedade de tipo feudal. O mesmo ocorría coas terras europeas de Grecia e os Balcáns. O mundo artesán e comercial concentrouse en Constantinopla e nalgúns portos do Mar Exeo.

Arte e Cultura Bizantina: O Legado Greco-Romano e Cristiano

O mundo cultural de Bizancio parte de fontes de influencia determinantes. Nos seus fundamentos, é unha civilización helenística, derivada da que deixaran os sucesores de Alexandre Magno. Preséntase como unha mestura entre a lóxica, a proporción e o sentido da beleza dos gregos, aos que se lles engadiu o luxo e a aparatosidade de Oriente. Pero, máis que nada, é unha cultura profundamente cristiá.

Centros de Produción Cultural

A literatura e a arte están en función do poder imperial e da Igrexa, e desenvólvense en:

• A Corte.
• As Universidades (Constantinopla, Atenas, Beirut).
• Os mosteiros.

Preservación do Saber Clásico

É unha cultura que recompila o mundo greco-romano e o estuda a conciencia. Non só o Dereito Romano, por obra de Xustiniano (o Corpus Iuris Civilis); nas universidades estúdase a Homero e aos autores clásicos, revísase e anótase a ciencia greco-romana. A Constantinopla acoden estudosos da Europa occidental e do mundo islámico para escoitar as clases de mestres destacados como Bardas Focas, o patriarca Focio ou Miguel Psellos (século XI).