A Restauración Borbónica e o Reinado de Afonso XIII en España

Reinado de Afonso XIII (1902-1930)

• Desprestixio do sistema da Restauración. Desexo de cambio.
• Acceso ao trono de Afonso XIII (1902).

Propostas de reforma desde dentro do sistema:

• Reformas de Maura (conservador): revolución desde arriba sen alterar as bases do sistema.
• Semana Tráxica de Barcelona (1909): mobilización de reservistas á guerra no Rif, protestas, folga e dura represión por parte do goberno.
• Reformas de Canalejas (liberal): lograr a progresiva democratización do sistema.

Progresivo deterioro do sistema canovista debido a:

• Excesivas e pouco afortunadas intervencións do monarca na vida política.
• Fraccionamento e descomposición dos partidos dinásticos.
• Mantemento da fraude electoral e do caciquismo.
• Sucesivas derrotas militares en Marrocos.
• Aumento da conflitividade social.
• Crecente contestación política: republicanos, nacionalistas, anarquismo e socialismo.
• Crecente papel do exército na vida política.

Crise de 1917:

• Crise militar: Xuntas de Defensa.
• Crise política: Asemblea de Parlamentarios.
• Crise social: Folga xeral de agosto.

Colapso do sistema:

• Fraccionamento dos partidos conservador e liberal. Fin da alternancia.
• Debilidade dos gobernos e desprestixio dos gobernantes.
• Aumento da acción dos republicanos e socialistas.
• Incremento da actividade dos movementos nacionalistas: demandan autonomía.
• Expansión e radicalización do movemento obreiro.
• Aumento da conflitividade social no campo e na cidade.
• Derrotas militares en Marrocos: Desastre de Annual (1921). Informe Picasso.

Trazos máis salientables da Restauración

A Restauración ou sistema canovista é un sistema político de marcado signo conservador que plasma os intereses dos sectores máis altos da burguesía. Entre as súas principais características debemos citar:

• Monarquía constitucional doutrinaria: soberanía compartida Coroa/Cortes (papel esencial da monarquía, que nomea os gobernos).
• Quenda pacífica de partidos no poder: alternancia por acordo mutuo de conservadores (Cánovas) e liberais (Sagasta).
• Fraude electoral: manipulación das eleccións.
• Caciquismo: clientelismo (patrón/clientes).
• Favorece os intereses sociais, políticos e económicos da minoría (clases burguesas e aristocráticas).
• Exclusión do xogo político da maioría (clases medias e populares).

A Constitución de 1876 reflicte perfectamente a esencia do sistema:

• Soberanía compartida Rei/Cortes (Cortes bicamerais supeditadas ao Rei).
• Escasa concreción na redacción de dereitos e liberdades (concretados en leis posteriores de menor rango segundo a vontade do partido gobernante).