Psikologiaren historia: Antzinatik XX. mendera

Psikologiaren antzinako ikuspegiak

Psikologia antzinatean: grezieraz psikē hitza enpirikoak ez ziren errealitateak izendatzeko erabili zuten, eta horrek psikologia arrazional talde berri bat zabaldu zuen. Psikologia arrazionala esperimentala gabe, espekulatiboa izan zen. Psikologiaren lehen arazoak Periklesen garaian agertu ziren. Sofistek unibertsoko galderetatik alde egin eta antropologiaren bidera abiatu ziren; horrela, arimak kontrolatzen zituen bizi eta ezagutza jardueraren ikuspegia sortu zen.

Platon eta arimaren hiru zatia

Platonek bigarren elementuari eman zion garrantzia. Platonen arabera arima hiru zatiek osatzen dute:

1. Arima arrazionala: buruan dago, eta filosofoek dute.
2. Arima sutsua (spirited): bularrean kokatua, eta militarrengan agertzen da.
3. Sentipeneko/arimena: sabelan dago, eta produktoreek dute.

Platonek uste zuen hiru arimen arteko harmonia garrantzitsua zela.

Aristoteles eta ikuspegi biologikoa

Aristotelesek lehenengo elementuari ematen zion garrantzia: arima bizi-printzipioa dela. Arima begetatiboa landareetan dago; sentimenezkoa animalietan; arrazionala pertsonetan. Bere ikuspegiakikuspegi biologikoa nabarmendu zuen, eta Erdi Aroan arimaren ikuspegi erlijiosoa nagusitu zen.

Psikologia esperimentalaren jaiotza

Descartes eta sistemaren hasiera

Descartesen laguntzarekin XVII. mendean psikologia esperimentala jaiotu zen. Sistema kartesiarra (gorputza eta arima bereizten dituena) hedatu zen: gorputza materiala eta mekanikoa da; arima ez da materiala eta pentsamenduak sortzen ditu. Esperimentalen artean deskartesen bidea jarraitu zuten, nahiz eta ikuspegi desberdinak izan.

Wolff

Wolffek bi motatako psikologia bereizten zuen: arrazionala (filosofia) eta enpirikoa.

Wundt eta estrukturalismoa

Wundtek medikuntza eta fisiologia ikasi eta 1879an psikologia esperimentaleko lehen laborategi ofiziala sortu zuen. Wundt estrukturalismoaren lerrotu zen; honek kontzientziaren egiturak aztertzen zituen: kontzientziaren elementuak (sentipenak, irudiak) aztertu zituen. Sentimenezko esperientziak modalitatearen eta kalitatearen arabera aztertu zituen, eta baita erreakzio-denborak kalkulatzen ere saiatu zen.

Funtzionalismoa

William James

William James pragmatismoaren liderra izan zen. Bere ustez, edozein printzipio teorikoaren neurtzeko irizpide nagusia haren ondorio praktikoa zen. Jamesen arabera psikologia ez da soilik gogamenezko fenomenoen zientzia, baizik eta fisiologian oinarritutako zientzia praktikoa ere bada. Bere lan garrantzitsuen artean The Principles of Psychology dago. Jamesek funtzionalismoa landu zuen; bere interesa praktikoa zen, ez teorikoa soilik.

XX. mendeko paradigma nagusiak

Erreflexologia eta Pavlov

Erreflexologiarentzat, erreflexua psikologiaren aztergai nagusia da. Organismoaren erantzun guztiak ekintzaren erreflexuak direla eta jokabidea beti erantzun gisa ulertzen dela uste zuten. Pavloven garrantzia historikoa baldintzazko erreflexuaren ikerketan dago. Pavloven esperimentuak animalien fisiologian oinarritzen ziren; txakurren kondizionamenduaren esperimentuak kondizionamendua frogatzen lagundu zuen. Gainera, organismoa zenbat eta konplexuagoa izan, orduan eta handiagoa zen estimuluak sortzeko probabilitatea baldintzapenaren bidez.

Behaviorismoa: Watson eta ondorioak

Behaviorismoaren fundazioetan John B. Watson dago. Watsonen ustez, psikologiaren zeregin nagusia jokabidea aztertzea behar eta objektiboa dela. Gogamenezko prozesuak subjektiboak dira, beraz, behaviorismotik kanpo utzi behar dituzte. Behavioristak psikologia definitzen zuten honela: JOKABIDEAREN ZIENTZIA. Behaviorismoa metodo zientifikoaren aldekoa zen, eta metodo esperimentalak lehenesten zituen.

Eraginak:

• Funtzionalismotik praktikotasunera pasatzea.
• Animalien erabilera psikologia ikertzeko eta esperimentatzeko.
• Erreflexologiaren eta inguruko estimulu-erantzunen azterketa.

Ordezkaririk nagusienak: Watson, Thorndike, Skinner.

Oinarrizko printzipioak (Watson)

1. Psikologia zientziaren atal esperimentala eta objektiboa da.
2. Animalien eta gizakien artean jarraipen bat dago.
3. Psikologiaren helburua jokabidea aztertzea, aurresatea eta kontrolatzea da.
4. Psikologia praktikoa izan behar du.

Psikoanalisia: Sigmund Freud

Sigmund Freud medikua izan zen eta psikoanalisia sortu zuen. Metodo honen lehen pausoa elkarrekiko asoziazio askearen erabilera izan zen: terapeuta gaixoen aitorpenak entzuten zuen eta gaixoaren bere burua behaketa ondoren teoria psikoanalitikoaren formulaziora iritsi zen. Teoria onek inkontzientea berrikuntza gisa aurkezten dute: inkontzientea gizakien bizitza psikikoaren zatia da. Freud-en ustez, pertsona batek gertaera traumatiko bat izan balu, bere buruko inkontzientean gordeko du, eta sendatu ahal izateko inkontzientean errepresatutako edukiek agerpena izan behar dute.

Hiru ezaugarri nagusi izan ohi dira psikoanalisiaren eskolan:

1. Nortasunaren legeak aztertu.
2. Inkontzientearen nortasuna aztertatu.
3. Gaixoaren eta psikologoaren arteko harreman estua azpimarratu.

Psikologia humanistikoa: Maslow eta Rogers

Abraham Maslow eta beste iparramerikar psikologo talde batek 1962an psikologia humanistikoaren elkartea sortu zuten. Psikologia humanistikoaren printzipio nagusiak hauek dira:

• Pertsonaren esperientziek berebiziko garrantzia dute: subjektuaren sentimenduak eta emozioak kontuan hartu behar dira.
• Aukeramena, sormena eta giza ahalmen orokorra pertsonaren lehen mailako gaitasunak dira.
• Helburu nagusia giza duintasuna hobetzen laguntzea da: psikologia humanistikoa dio guztiok balio handiko pertsonak garela.

Eskola honetako ordezkari ezagunak: Carl Rogers eta Abraham Maslow.

Carl Rogers: pertsona oro galdetzen dio bere buruari bere helburu nagusiari buruz.

Abraham Maslow: osasunaren eta gaixotasunaren definizioak berriz definitu behar direla proposatu zuen.

Psikologia kognitiboa

Psikologia kognitiboa XX. mendean sortu zen eta gogamena (memoria eta pentsamendua) aztertzen du. Psikologia kognitiboak bi oinarri nagusi ditu:

1. Estimuluak input moduan ulertzen dira; ez dira kausa soilak.
2. Gogamena aktiboa da.

Psikologiaren eginkizuna gogamenak burutzen duen informazio-prozesaketaren mailak eta mekanismoak aztertzea da. Bi garai bereiz daitezke:

• 1950etatik 1980ra: informazio-prozesaketaren eredua nagusi izan zen.
• 1980tik gaur egunera: konexionista ikuspegia nagusitu da.

Informazio-prozesaketaren eredua

1. Estimuluak informazio-unitateak dira.
2. Subjektuak informazioa analizatu, biltegiratu eta prozesatu egiten du.
3. Informazioaren eraldaketak prozedura jakin batzuekin gauzatzen dira.
4. Informazio-elementu bakoitzak sistemaren unitateetan bere lekua hartzen du.
5. Informazioaren prozesaketa serieala izan ohi da.

Konexionismoa

Konexionismoaren arabera gogamenak informazioa modu paraleloan prozesatzen du:

• Konexionismo eredua burmuinean oinarrituta ulertzen da.
• Informazio-unitateak sinpleak dira.
• Informazio-prozesaketa paraleloa eta banatua da.

Oinarrizko definizioak

Psikologia hitza grekotik dator: psykhē, arimen edo gogamenaren azterketa esan nahi du.

Psikologia: jokabidea eta gogamenezko prozesuak animali guztietan aztertzen dituen zientzia.

Jokabidea: pertsonok eta animaliek egiten duten guztia (ekintzak eta emozioak).

Gogamenezko prozesua: ezagutza modu batzuk (oroimena, arrazoitzea).

Zientzia: mundua ezagutzeko modu esperimentagarria.