A Prosa Galega do Primeiro Terzo do Século XX: As Irmandades da Fala e o Grupo Nós

Introdución

Coas Irmandades da Fala (A Coruña, 1916), a cultura galega inicia un período de desenvolvemento e consolidación.

• Integrantes: Irmáns Villar Ponte, Cabanillas, Castelao, Losada Diéguez, Risco, Otero, etc.

Consciencia das eivas da prosa: narrativa tradicional (temática labrega), ensaio inexistente e xornalismo desaproveitado na súa capacidade de normalización.

Crean unha infraestrutura cultural: revistas (A Nosa Terra, Nós) e editoriais ("Nós", novela longa; "Céltiga" e "Lar", novela curta).

Cultivan un xornalismo e ensaio de carácter político, construíndo o pensamento nacionalista e galeguista da época.

A narrativa ten un papel determinante, desenvolvido polo Grupo Nós (Grupo Ourensán).

A denominación procede da revista Nós (Ourense, 1920). Revista cunha tripla dimensión: científica, literaria e política.

• Integrantes do Grupo Nós: Risco, Otero Pedrayo e Cuevillas.

Características:

• Evolución de "inadaptados" ao descubrimento de Galicia. Os tres escriben obras nas que explican as causas da súa evolución.
• Rigorosa formación cultural que eles aportaron á cultura galega.

Vicente Risco

Biografía

Ourense (1884).

Obra Ensaística

Teoría do Nacionalismo Galego (1920):

• Marca o pensamento galeguista antes da Guerra Civil.
• Defensa da tradición e do catolicismo. Exaltación do ser de Galicia a través da lingua e a paisaxe.

Obra Narrativa

O Porco de Pé (1928): Cume da narrativa de Risco.

• Don Celidonio (representa o materialismo e a vulgaridade) ascende socialmente.
• Visión satírica da sociedade.
• Humor. Ironía. Expresionismo.
• Síntese do seu pensamento filosófico.

Importancia de Risco na Literatura

• Marca o pensamento nacionalista da preguerra.
• Axitador cultural. Movementos vangardistas.
• Renovador da narrativa (primeira novela urbana. Humor crítico e intencionalidade didáctica).

Otero Pedrayo

Biografía

Ourense (1888). Familia liberal e culta.

• Contacto coa natureza. Marco espacial das súas novelas.
• Vasta cultura que proxecta sobre a cultura galega.
• Calidade de polígrafo: narrador, ensaísta, dramaturgo, poeta, conferenciante, orador.

Obra Narrativa

A. Narracións Histórico-Realistas:

Relatan cun visión obxectiva a vida e sociedade rural da Galicia do século XIX.

• Os Camiños da Vida.

B. Narracións Culturalistas ou de Introspección Psicolóxica:

Os personaxes perden protagonismo fronte á expresión de ideas e as referencias culturais para interpretar a Galicia.

• Arredor de Si (1930). Adrián Solovio retrata a conversión ao galeguismo do propio Otero e dos homes do Grupo Nós.

Temas e Estilos Recorrentes da Narrativa Oteriana

• Temas: a tradición, a fidalguía e a paisaxe. (Coincidencia ideolóxica con Risco).
• Estilos: épico e lírico.

O Ensaio

Difícil marcar a barreira entre algunhas páxinas das súas novelas e do seu ensaio.

Temática preferentemente histórica e cultural.

Importancia de Otero na Literatura e Cultura Galega

• Creador, xunto con Risco, da prosa galega moderna.
• Grande variedade na súa obra.
• Labor como xeógrafo e como político.

Castelao

Biografía

Rianxo, 1886.

• Infancia: experiencia da emigración. Regreso: estudos de medicina.
• Fronte ao Grupo Nós, sempre mantivo unha actitude de servizo a Galicia.
• Exilio.
• Simbiose literatura-pintura.

Obra Narrativa

Cousas (1926, 1929, 1934).

• Conxunto de prosas con ilustracións de temática variada. Desenvolvidas en ambiente labrego ou mariñeiro.
• Fórmula máis orixinal e característica de Castelao.

Características da Prosa de Castelao

• Visión dignificada do pobo galego.
• Técnica narrativa: dominio da forma breve e sinxela. Emprego de riscos selectivos que denotan o fundamento da historia, o resto: información condensada ou suxerida.
• Mestura de lirismo con humorismo.
• Arte popular.

Ensaio

• Sempre en Galiza (Bos Aires, 1944). Marca o pensamento galeguista de posguerra.

Castelao na Historia da Cultura Galega

• Labor como político.
• Comprensión da "alma" galega.
• Personaxe polifacético: narrador, autor teatral, ensaísta e artista (pintor, debuxante).

Rafael Dieste

Achega á Literatura Galega

Inclúese neste tema por compartir unha idea semellante á que os homes de Nós tiñan da prosa, que respectase a tradición, pero que á vez fose innovadora.

Biografía

Rianxo (1899).

• Obra en galego antes da Guerra Civil.
• Exilio en Arxentina. Regreso a Galicia onde retoma o vínculo coa lingua galega.

Obra Narrativa

Dos Arquivos do Trasno (1926).

• Presenta un dobre eixo temático:
  1. Psicoloxía da xente galega.
  2. Experiencias extraordinarias. Finais abertos suxiren explicación racional.
• Características formais:
  • Presenza do elemento popular (punto de partida dos relatos nos temas ou simple ambientación) adaptado e estilizado á modernidade (narrador en primeira persoa, finais abertos...).