A Poesía Galega do Século XX: Vangardas e Irmandades da Fala

A Poesía das Vangardas Galegas

Contexto Histórico

• Inicios do século XX: renovación total da arte.
• Xurdimento de moitos grupos e movementos: os "ismos".
• En Galicia: Coñecidos como a Xeración do 25 ou Novecentistas.

Características Principais da Poesía de Vangarda

• Arte pura: creación libre, non imitación.
• Antisentimentalismo: fóra temas de amor, morte, vida...
• Deshumanización: a persoa tratada como obxecto.
• Irracionalismo: primacía dos soños e do subconsciente sobre a razón.
• Intrascendencia: arte sen fin útil.
• Uso poético do cotián.
• Liberdade total na forma.
• Hermetismo: linguaxe difícil e pechada.
• Orixinalidade e renovación da linguaxe:
  • Verso libre, sen rima nin medida.
  • Imaxes irracionais e sorprendentes.
  • Uso de manifestos para explicar as ideas.

A Vangarda en Galicia

• Non se consolida unha escola forte e homoxénea.
• Mantense o espírito galeguista e o compromiso co país.
• Non rompe totalmente coa tradición anterior.
• Poesía menos fría, con maior presenza de sentimento.

Dúas Tendencias na Vangarda Galega

1. Renovadora sen romper coa tradición:
   • Hilozoísmo: poesía paisaxística que dota de vida á natureza.
   • Neotrobadorismo: imitación da lírica medieval galego-portuguesa.
2. Rupturista (Vangarda Pura):
   • Creacionismo e Surrealismo: poesía libre e imaxinativa (destacan Cunqueiro e Manuel Antonio).

O Neotrobadorismo

Movemento baseado nas cantigas medievais, pero cunha visión moderna do amor.

Modalidades

• Recreación de símbolos e estrutura (Bouza Brey, Cunqueiro).
• Uso de fórmulas medievais (Bouza Brey, Cunqueiro).
• Copia de modelos medievais (X. M. Álvarez Blázquez).

Autores Destacados

• Bouza Brey:
  • Liña tradicional.
  • Obras: Nao senlleira (temas: mar, soidade, amor); Seitura (temas: natureza, infancia, relixión).
• Álvaro Cunqueiro:
  • Dúas liñas: neotrobadorismo e vangarda pura.
  • Obras neotrobadoristas: Cantiga nova que se chama ribeira / Dona de corpo delgado (destacan a musicalidade e a sensualidade).
  • Parte surrealista: caracterizada por metáforas irracionais e versos longos.

Manuel Antonio (O Máis Vangardista)

Etapas da Súa Obra

1. Formación: Mestura de tradición e vangarda.
   • Temas: noite, mar, morte, soidade.
   • Obras: Con anacos do meu interior, Foulas, Sempre e máis despois.
2. Vangardista (Ruptura Total):
   • Obra central: De catro a catro (1928) → relato dunha viaxe mariña.
   • Temas: mar, tempo, soidade, terra.
   • Forma: ruptura total (verbos raros, espazos, humor, imaxes xustapostas).
3. Final (Volta ao Tradicional):
   • Obra: Viladomar → nostalxia e infancia.

Rasgos Creacionistas

• Uso de palabras estranxeiras (inglés, francés, alemán).
• Termos científicos (influencia do futurismo).
• Imaxes sorprendentes.
• Mestura de linguaxes (Morse, fórmulas químicas, cancións...).
• Ausencia de ritmo: rompe coa musicalidade tradicional.

Exemplo de Comentario Inicial (Vangardas)

O texto pertence á poesía das vangardas galegas (Xeración do 25), que busca renovar a arte e romper coa tradición. Destacan o antisentimentalismo, a liberdade creativa e o uso do irracional. En Galicia mantense certo vínculo coa tradición a través do neotrobadorismo e autores como Cunqueiro ou Manuel Antonio.

A Literatura das Irmandades da Fala

Contexto Histórico

• A actividade das Irmandades da Fala impulsou un gran desenvolvemento cultural: xurdiron editoriais, revistas, xornais e agrupacións artísticas.
• O escritor comprométese coa lingua e cos postulados do nacionalismo.
• Apóstase pola renovación das liñas literarias, explorando novos estilos e xéneros.
• A lírica afástase do legado das figuras do século XIX (Rosalía, Curros e Pondal), explorando novos horizontes con alta calidade literaria.
• Autores destacados: Antonio Noriega Varela (liña continuísta) e Ramón Cabanillas (liña renovadora).

Antonio Noriega Varela (Liña Continuísta)

Representa a liña tradicional, ligada ao século XIX. Toda a súa obra recóllese en Do ermo.

Temas Principais

1. Poesía Costumista e Ruralista:
   • Describe paisaxes e costumes rurais.
   • Uso de métrica popular.
   • Inspiración decimonónica (exemplo: Montañesas).
2. Poesía Lírica Pura:
   • Visión franciscanista da natureza (sinxela, espiritual).
   • Valora o humilde e o natural.
   • Influencia dos clásicos latinos e do saudosismo.
   • Usa estrofas cultas (como o soneto).
   • Ton íntimo e delicado.

Ramón Cabanillas (O Renovador)

Supón a renovación da poesía galega moderna. Evoluciona dende o popular e costumista ata o simbólico e nacionalista.

Etapas Principais

1. De formación (1910-1915): No desterro
2. Galeguista (1916-1920): Da terra asoballada
3. Mitolóxica (1921-1930): Na noite estrelecida
4. Posguerra (1931-1959): Obras tardías

Temas e Estilos

Poesía Lírica

• Estilo popular e sinxelo (verso curto).
• Costumismo: paisaxes e tipos rurais, con crítica social e humor.
• Intimismo: amor, natureza, saudade (herdanza rosaliana).
• Cívica: denuncia da inxustiza, anticaciquismo, agrarismo e nacionalismo galego (poesía directa e reivindicativa).

Poesía Narrativa

• Na noite estrelecida: versión galega das lendas artúricas.
• Simbolismo e nacionalismo galego.
• Métrica: romances e pareados alexandrinos (influencia modernista).

Teatro

• O mariscal: obra tamén con fondo nacionalista.

En resumo: Cabanillas une tradición e modernidade, introducindo a conciencia social e a identidade galega na poesía.

Exemplo de Comentario Inicial (Irmandades da Fala)

O poema inscríbese no contexto das Irmandades da Fala, momento clave no rexurdir cultural e literario de Galicia a comezos do século XX. Neste período, os escritores comprometéronse coa lingua galega e co ideario nacionalista, renovando a poesía tanto nos temas como nas formas. Así, a obra analizada reflicte esa busca de identidade, entre tradición e modernidade.