Poesía galega de finais do século XX e comezos do XXI: Temas, autores e tendencias

Contexto histórico e literario

A década dos 70 marcou un punto de inflexión na historia de Galicia, co cambio político e social que levou ao fin da Ditadura. A partir de 1975, a recuperación da democracia trouxo consigo a revitalización do galego na vida pública, o seu recoñecemento oficial e a súa integración en ámbitos como as institucións, o ensino e os medios de comunicación. Este contexto, xunto coa liberdade de expresión, tivo un impacto significativo na literatura galega de finais de século, e en particular na poesía. O sistema literario galego adquiriu unha dimensión e diversificación sen precedentes, tanto no número de escritores como na variedade de temas, estilos e no prestixio acadado.

Características xerais da poesía galega de finais de século

A poesía galega deste período caracterízase por unha apertura temática e formal, cunha verdadeira eclosión de voces. Algunhas das características máis destacadas son:

• Reflexión sobre a linguaxe poética e a súa forma.
• Actitude cosmopolita e culturalista.
• Experimentalismo xunto ao clasicismo.
• Retorno a temáticas sociais desde perspectivas contemporáneas.
• Recuperación do intimismo e achegamento ao erotismo.
• Incorporación de elementos doutras artes e medios.
• Apertura á contracultura urbana e marxinal.
• Presenza crecente de mulleres e a súa perspectiva.
• Conciencia de grupo e colectivos poéticos.
• Esforzo para visibilizar a poesía no espazo público.

Etapas da poesía galega actual

Na historia da poesía galega actual podemos distinguir tres etapas:

1. Etapa de transición e revisión (1976): Marcada pola publicación de Con pólvora e magnolias de X.L. Méndez Ferrín, considerada unha obra clave na renovación da linguaxe poética. Outros autores relevantes desta etapa son Arcadio López Casanova con Mesteres, Alfonso Pexegueiro con Seraogna e Álvaro Cunqueiro con Herba aquí e acolá.
2. A década dos 80: Esta década viu o xurdimento de novas voces poéticas a través de revistas como Luzes de Galiza, premios literarios como o Esquío, festivais como o Festival de Poesía do Condado e colectivos como Alén. Dentro desta xeración, podemos distinguir diferentes tendencias:
   • Estética formalista ou culturalista: Claudio Rodríguez Fer (Poemas de amor sen morte, Historia da lúa), Ramiro Fonte (As cidades da nada, Pasa un segredo, Luz do mediodía), Miguel Anxo Fernán Vello (Seivas de amor e tránsito, Poemas da lenta nudez, As incertezas do clima), Xavier Rodríguez Baixeras, Xosé María Álvarez Cáccamo, Xavier Seoane, Xesús Manuel López Valcárcel, Manuel Forcadela, Román Raña, Eusebio Lorenzo Baleirón.
   • Poesía da experiencia: Manuel Rivas, Cesáreo Sánchez Iglesias.
   • Experimentalismo: Manuel Vilanova, Vítor Vaqueiro, Vicente Araguas.
   • Voz feminina: Pilar Pallarés (Entre lusco e fusco, Livro das devoracións), Xela Arias, Ana Romaní.
3. A década dos 90 e comezos do século XXI: Esta etapa representa a continuidade e consolidación das tendencias anteriores, con novos autores que conviven cos máis veteranos. Destacan:
   • Poesía de transición: Miro Villar, Gonzalo Navaza.
   • Poesía provocadora e contestataria: Antonio R. López, María Xosé Queizán, Lupe Gómez, Yolanda Castaño, Olga Novo, Chus Pato.
   • Poesía do íntimo e o cotián: Anxo Angueira, Fran Alonso, Emma Couceiro, Estevo Creus.
   • Outras liñas: Manuel Outeiriño, María do Cebreiro.