O plurilingüismo e a situación das linguas en Galicia

O plurilingüismo e a diversidade lingüística

Nun mesmo territorio poden convivir varias linguas; cando isto acontece, falamos de territorios plurilingües, como Galicia, onde se empregan o galego e o castelán.

Conceptos clave na sociolingüística

A sociolingüística utiliza varios conceptos para analizar estas situacións:

• Linguas minoritarias e maioritarias: Unha lingua minoritaria é a que ten menos falantes nun contexto determinado respecto doutra coa que convive; a maioritaria é a máis falada. Unha mesma lingua pode ser maioritaria nun territorio e minoritaria noutro, polo que sempre hai que ter en conta o espazo xeográfico ao estudar a situación.
• Lingua minorizada e lingua hexemónica: A lingua minorizada é a que ten menor prestixio social, considérase válida só para usos informais ou orais e non adoita empregarse en ámbitos como o educativo, económico ou cultural. Pola contra, a lingua hexemónica goza de maior prestixio, protección e presenza institucional.

Unha lingua pode ser maioritaria e, ao mesmo tempo, estar minorizada. En Galicia, o galego é a lingua máis falada, pero historicamente foi a minorizada fronte ao castelán, que ocupa unha posición hexemónica en moitos ámbitos formais.

A diversidade lingüística na Península Ibérica

Portugal, España e Andorra exemplifican a diversidade lingüística europea:

• Andorra: É oficialmente monolingüe en catalán, mais pola súa situación xeográfica e o turismo conviven alí tamén francés, castelán e portugués.
• Portugal: É practicamente monolingüe, con dúas linguas oficiais: o portugués en todo o Estado e o mirandés en Miranda do Douro.
• Estado español: Conviven sete linguas: galego, asturleonés, castelán, éuscaro, aragonés, catalán e aranés. Todas son románicas, derivadas do latín, agás o éuscaro, de orixe descoñecida e anterior á romanización.

Marco legal e normalización

Segundo a Constitución, o castelán é a única lingua oficial en todo o Estado. As demais poden ser cooficiais se así o recoñecen os seus estatutos de autonomía. A situación legal varía segundo o territorio, e algunhas linguas como o asturleonés e o aragonés non son cooficiais en ningunha comunidade. As comunidades con lingua propia aprobaron leis de normalización lingüística para promover o seu uso e compensar a súa situación de inferioridade respecto ao castelán.

Situación do catalán e do éuscaro

O catalán é falado por máis de dez millóns de persoas e é oficial en Cataluña, Illas Baleares, Comunidade Valenciana (onde recibe o nome de valenciano) e Andorra. Conta cunha importante tradición literaria e cunha política de inmersión lingüística que garante o seu ensino. O éuscaro, falado en Euskadi, norte de Navarra e País Vasco francés, experimentou unha recuperación nas últimas décadas grazas ás políticas lingüísticas, aínda que a súa expansión é limitada pola súa diferenza respecto ás linguas románicas.