Platonen Filosofia: Ongia, Justizia eta Hiri Ideala

Platon eta Aristoteles: Ongiaren Ezagutza eta Borondatea

Platonen arabera, ongiaren ideia funtsezkoa da gizakiaren jokabide zuzenerako, Errepublika lanaren VII. liburuan azaldu zuen bezala. Ongiaren ideia argien iturri nagusia da eta beste guztiak argitzen ditu, eguzkiarekin alderatzen baitu. Hala ere, pertsona guztiak ez dira gai ongiaren ideia ezagutzeko; soilik arima arrazionala dutenak dira gai horretarako, dialektikaren bidez. Horren adibide argia Haitzuloaren mitoa da, non pertsona gutxi batzuek soilik lortzen duten benetako errealitatea eta ongia ezagutzea.

Aristotelesek, ordea, ikuspegi hori kritikatu zuen, akrasia kontzeptua aurkeztuz. Haren ustez, nahiz eta pertsonek ongia ezagutu, batzuetan borondate faltagatik gaizki joka dezakete. Ezagutza, beraz, ez da nahikoa jokabide zuzena ziurtatzeko; borondate sendoa ere behar da. Horrela, ezagutzak eta borondateak elkarrekin jardun behar dute.

Platonen Hiri Ideala eta Haren Kritikak

Platon Antzinako Greziako filosofo nabarmenetako bat izan zen, eta bere pentsamenduak mendebaldeko filosofiaren oinarriak ezarri zituen. Sokratesen heriotzak eta demokraziaren porrotak eraginda, politikari buruz hausnartu zuen Errepublika lanean. Horren ondorioz, Platonen hiri ideala utopikoa zen, non hiritar bakoitzak bere "arima" motaren arabera jardungo zuen.

Arimaren araberako Gizarte Egitura

Platonek gizartea hiru taldetan banatzen zuen, bakoitza arimaren zati nagusi bati lotuta:

• Arima irrikatsua: Ekoizleak ziren, gizartearen oinarrizko beharrak asetzeaz arduratzen zirenak.
• Arima suminkorra: Zaindariak ziren, hiria babesteko ardura zutenak.
• Arima arrazionala: Filosofo-erregeak ziren, hiriaren agintariak, ongiaren ideia ezagutzen zutelako.

Horrela, bakoitzak bere gaitasun naturala landuz, gizartearen oreka eta zoriontasun kolektiboa bermatuko lirateke.

Platonen Teoriaren Aldeko Argudioak

Platonen teoria babesteko, esan daiteke gizartearen zoriontasuna kolektiboki ulertu behar dela, ez soilik norbanakoen ongizatearen batura gisa. Gizarteak gorputz organiko baten moduan funtzionatzen du: zati bakoitzak bere funtzioa betetzen du osotasunaren onerako. Beraz, bakoitzak bere gaitasunak garatuz, gizarte hobea lor daiteke.

Platonen Teoriaren Aurkako Kritikak

Hala ere, Platonen ikuspegia kritikagarria da, arima mota bakoitza hierarkikoki antolatzeak askatasun falta eragin dezakeelako. Pertsonak beren funtzio sozialera mugatuta egoteak motibazioa eta garapen pertsonala murritz ditzake. Gainera, Platonek zioen filosofoek heziketa teoriko berezi bat jaso behar zutela, baina esperientzia praktikarik gabe, ezagutza teorikoa ez da nahikoa izan liteke zuzen gobernatzeko.

Iritzi Pertsonala: Askatasuna eta Estatua

Nire ustez, Platonen gizarteak ordena eta egonkortasuna bilatzen baditu ere, askatasun pertsonala gehiegi mugatzen du. Pertsona bakoitzak bere potentziala askatasunez garatzeko aukera izan behar du, eta horrek gizarte anitzago eta dinamikoagoa sortuko luke. Estatua laguntzailea izan behar da, ez kontrolatzailea, herritarrei zoriontasun osoa lortzeko bideak eskainiz.

Sokratesen Intelektualismo Morala

Sokratesen arabera, zeinaren ideiak Platonek garatu baitzituen, egia unibertsala gizaki ororentzat berdina da. Ongiaren ideia ezagutzen duten pertsonek beti modu zuzenean jokatuko dute. Ikuspegi honen arabera, oker jokatzea ezjakintasunaren ondorioa da. Pertsona batek ongiaren benetako ezagutza lortzen badu, ezinbestean zuzen jokatuko du, eta horrek mundu hobe bat sortuko luke.

Ondorioa: Ezagutza eta Borondatearen Uztarketa

Nire iritziz, Platonen ideiak badu zentzua, ezagutzak jokabide zuzena gidatzen baitu. Hala ere, Aristotelesek dioen bezala, borondateak ere eragin handia du. Bi filosofoen ideiak bateratzea beharrezkoa litzateke jokabide bertutetsua lortzeko: ezagutza behar da bide zuzena zein den jakiteko, eta borondatea, berriz, bide horri jarraitzeko.