Plastikoak eta Polimeroak: Definizioak, Sailkapena eta Birziklatzea

Plastikoak eta Polimeroak: Oinarrizko Kontzeptuak

Oinarrizko Definizioak

• Makromolekula: Ehunka edo milaka atomoz osaturiko molekula handia.
• Polimeroa: Molekula txikiagoz osaturik dago; molekula txiki horiei monomero deritze.
• Polimerizazioa: Polimeroak sortzeko prozesua.

Polimeroen Sailkapena Jatorriaren Arabera

Polimeroak eta plastikoak hiru multzo nagusitan sailkatzen dira jatorriaren arabera:

Polimero Naturalak

Naturatik ateratakoak dira. Adibidez: zelulosa (papera egitekoa) eta kautxua.

Eraldaketa Bidezko Polimeroak

Polimero naturaletatik sortutako produktuak dira:

• Zeluloidea: Nitrozelulosaz eta alkanforrez arteko erreakziotik sortua.
• Kautxu bulkanizatua: Sufrez trataturiko kautxua, egonkorragoa izan dadin.

Polimero Sintetikoak

Sailkatzeko, formari eusteko gaitasunari erreparatzen zaio. Hiru multzotan banatu daitezke portaera termikoaren arabera:

Plastikoen Portaera Termikoaren Araberako Sailkapena

Termoplastikoak

Beroarekin moldeatzeko modukoak dira. Berotzean ez dute aldaketa kimikorik jasaten, eta hoztean egoera solidoan berreskuratzen dute forma, aldatu barik. Molekula-kate linealez osaturik daude.

Termoegonkorrak

Beroarekin moldeatzeko substantziak dira, baina aldaketa kimikoak dituzte (itzulezinak).

Elastomeroak

Itxuragabetu eta atzera ere lehengo forma berreskuratzeko gaitasun handia dute. Termoplastikoak edo termoegonkorrak izan daitezke.

Polimerizazio Motak

Kondentsazioa

Polimeroaren katea hazi egiten da monomeroak etengabe gehitzearen ondorioz. Gehitze bakoitzarekin, molekula txiki bat ezabatzen da (ura edo hidrogeno kloruroa, adibidez).

Sorturiko plastiko nagusiak: nylona, poliesterra, poliuretanoak.

Gehikuntzazkoak (Adizioa)

Polimeroen katea gero eta handiagoa da, ez da inolako molekularik ezabatzen. Hiru pauso nagusi ditu:

1. Hasiera: Abiarazlea gehitzen da, horrek monomero batekin erreakzionatzean molekula aktiboa sortzen da.
2. Hedapena: Molekula aktiboak beste monomero batekin erreakzionatzen du, beste molekula aktibo bat sortuz, aurrekoa baino luzeagoa dena.
3. Amaiera: Beste molekula aktibo bat atxiki egiten da katea hazten ari den muturrera.

Plastiko hauek: polietilenoa, poliestirenoa, PVCa (Polibinil kloruroa).

Polimeroen Egitura Motak

Linealak

Molekula lineal luzeak dira (gurutzatu gabeko molekulak). Adibidez: poliesterrak, poliamidak, poliuretanoa.

Gurutzatuak

Elkarrekin gurutzaturiko kateak dituzte, kate horiek euren arteko loturak sor ditzakete, horrela hiru dimentsioko egiturak eratuz. Adibidez: fenol formaldehidoa, epoxi erretxinak, kautxu artifiziala.

Plastikoen Aplikazio Nagusiak

Binil Polikloruroa (PVC)

Hauts pikortsua, termoplastikoa. Aplikazioak: hodietarako.

Poliamidak

Pikortsua, termoplastikoa. Aplikazioak: torlojuak, horzdun gurpilak.

Epoxi Erretxinak

Erretxina likidoa + gogortzailea, termoegonkorra. Aplikazioak: kiroleko produktuak, ontziak.

Dentsitate Baxuko Polietilenoa (DBPE)

Pikortsua, termoplastikoa. Aplikazioak: poltsak.

Dentsitate Altuko Polietilenoa (DAPE)

Pikortsua, termoplastikoa. Aplikazioak: presioko hodiak.

Poliestirenoa

Pikortsua, termoplastikoa. Aplikazioak: ontziak, jostailuak.

Metil Polimetakrilatoa

Pikortsua, produktu erdi landua, termoplastikoa. Aplikazioak: segurtasun kristalak.

Poliuretanoa

Likidoa, elastomeroa. Aplikazioak: kiroleko gaiak, isolamendu termikoak.

Politetrafluoretilenoa (PTFE)

Hautsa, termoplastikoa. Aplikazioak: junturak, isolamenduak.

Polikarbonatoak

Pikortsua, termoplastikoa. Aplikazioak: bulegoko makinetarako armazoia.

Polipropilenoa

Pikortsua, termoplastikoa. Aplikazioak: autoen baterien armazoia.

Poliazetalak

Pikortsua, termoplastikoa. Aplikazioak: etxetresna elektrikoak.

Plastikoen Birziklatze Motak

Errausketa

Plastikoak erretzea. Plastiko gehienen bero-potentziak justifikatzen du erretzea, baina errekuntzaren hondakinak zabortegira doaz, eta erretzean gas toxikoak sortzen dira.

Suspertzea (Berreskuratzea)

Plastiko beraren hondakin kantitate nahikoa handia bilduz gero, produkzio-katean sar daiteke berriro. Zenbait bide erabiltzen dira; esate baterako, poliuretano bitsak jatorrizko osagaietan deskonposa daitezke.

Pirolisia

Tratamendu honetan, plastikoak 400 eta 800 °C bitarteko tenperaturan berotzen dira, oxigenorik gabe. Horrela, hainbat plastiko eta erabilgarriak diren beste produktu batzuk lortzen dira, hala nola metanoa eta etanoa.