A Pesca en Galicia: Unha Transformación Histórica e Económica

A pesca en Galicia é unha actividade que se consolida e onde ten lugar o que poderíamos chamar a primeira revolución industrial na rexión. Este proceso iniciouse no século XIX, cando se pasou do salazón tradicional á conserva en latas. Este salto prodúcese a finais do século XIX e comezos do XX, sobre todo en Vigo, e supuxo unha modernización notable do sector, arrastrando consigo a outros, como a industria naval. O gran impulso, polo tanto, vén coas conservas e coa industria naval. Iso si, o efecto que tivo sobre o conxunto de Galicia foi limitado, máis ben escaso.

Dos catro sectores non agrarios importantes que había en Galicia a finais do século XVIII e principios do XIX, só a pesca chegou a consolidarse, tras dar o salto da salazón ás conservas. As conservas herméticas en lata comezaron a producirse en 1860.

A Pesca na Época Moderna: Limitacións e Importancia

Durante a Época Moderna, o mar tivo unha importancia relativa, incluso menor da que tería despois. Na Época Moderna non había frota de altura; o que existían eran barcos pequenos que podían ir a Portugal ou ao Cantábrico. Cando se abriu o comercio con América desde A Coruña, utilizáronse os barcos da Coroa.

As costas galegas eran tan ricas en pesca que non había necesidade de saír a mar aberto. No século XIX, houbo expedicións puntuais de pesca do bacallau.

A pesca, entón, era fundamentalmente de baixura, nas rías ou na costa, e a frota acomodábase a este tipo de actividades. O mesmo se pode dicir dos portos, que ás veces carecían de infraestrutura significativa. A falta de grandes infraestruturas portuarias estaba relacionada co pequeno tamaño dos barcos. En xeral, a infraestrutura portuaria era bastante limitada.

Con todo, a pesca tivo unha grande importancia, pois o peixe era un alimento fundamental para certos sectores na Época Moderna. O consumo de peixe estaba moi estendido por prescricións relixiosas, máis que por razóns dietéticas. Os monxes, por exemplo, consumían moito peixe. Había comunidades que tiñan as súas pesqueiras nos ríos; o mosteiro de Sobrado, por exemplo, percibía miles de lampreas do Tambre.

O peixe era un artigo moi consumido, especialmente polas elites, sobre todo as relixiosas. Os mercados urbanos estaban repletos de peixe.

Especies Predominantes na Época Moderna

• Sardiña: Era o peixe máis popular e fundamental na dieta.
• Congrio e Pescada: Consumíanse secundariamente.
• Polbo: Consumíase pouco e era considerado alimento de pobres.

A Traxectoria da Pesca por Séculos

Sobre a traxectoria da pesca sábese pouco ata o século XIX. No século XVI, a pesca era moi importante en moitos portos de mar, destacando Pontevedra, A Coruña e Noia. Sen dúbida, Pontevedra era a máis importante, xa que no século XVI era a poboación máis grande de Galicia e, xunto con Baiona, a que máis carga fiscal soportaba.

A arte de pesca predominante en Pontevedra era o cerco. No século XVI, Pontevedra estaba moi vinculada á pesca e ao comercio da sardiña, empregando principalmente esta arte.

Tamén existía a pesca de baleas no Cantábrico (na Mariña) e na Costa da Morte.

Non existe unha visión xeral completa do mundo da pesca. O que se sabe é que a sorte dos portos foi bastante distinta desde finais do século XVI ata mediados do século XVIII. No século XVII, as poboacións urbanas de Castela perderon moitos habitantes, o que afectou á demanda de peixe.