Percorrido pola Literatura Galega: Épocas, Autores e a Súa Lingua

A planificación lingüística é o conxunto de medidas que se adoptan para regular e promover o uso dunha lingua. Divídese en planificación do estatus, que busca ampliar a presenza da lingua en ámbitos como a educación, a administración ou os medios de comunicación, e planificación do corpus, centrada na elaboración de normas que regulen a lingua (como ortografía, gramática ou dicionarios). Dentro da planificación lingüística, a normalización é o proceso sociolingüístico polo cal se pretende recuperar o uso habitual da lingua galega en todos os ámbitos sociais, co obxectivo de que sexa útil, prestixiada e valorada pola sociedade. Para que unha lingua se poida normalizar, cómpre antes a súa normativización, que é o proceso de creación e fixación das normas oficiais do idioma. Esta tarefa en galego corresponde á Real Academia Galega e ao Instituto da Lingua Galega, que elaboraron as Normas ortográficas e morfolóxicas da lingua galega.

A Prosa no Primeiro Terzo do Século XX

Contexto

O Rexurdimento literario continúa en prosa, marcando unha época de consolidación da narrativa galega culta tras séculos de decadencia.

Autores Clave

• Vicent Risco: Autor moi culto, empezou a súa carreira con intereses esotéricos, modernos e individuais. Comprometido coa cultura galega, pasou a formar parte das Irmandades da Fala e do nacionalismo.

  • Etapas na narrativa:

  • Etapa moderna e exótica: Exemplificada en Do caso que lle aconteceu ao doutor Alveiros, con temas de ultratumba e un estilo refinado.
  • Etapa galeguista: Recolle contos tradicionais e lendas para defender a identidade galega.
  • Etapa crítica e satírica: Destaca O porco de pé, onde critica con humor a sociedade burguesa e caciquil de Ourense.
• Castelao: Artista completo, comprometeuse coas clases populares e loitou polo autogoberno. A súa obra Cousas presenta relatos acompañados de debuxos, con temas populares tratados con humor e humanidade.
• Rafael Dieste: Polifacético e exiliado, escribiu contos modernos reunidos en Dos arquivos do trasno. A súa obra caracterízase pola psicoloxía dos personaxes, elementos máxicos ou misteriosos cun fondo racional, unha linguaxe precisa e coidada, e a mestura de técnicas da tradición oral e do relato culto.

Características da Prosa

• Influencia do modernismo e das vangardas.
• Mestura de realismo e fantasía.
• Defensa da identidade galega.
• Innovación na estrutura e na linguaxe.

A Prosa entre 1936 e 1976: Os Renovadores da Narrativa

Contexto

Período do franquismo, marcado pola represión da cultura galega. A literatura galega desenvolveuse en dúas vías: a interior e a do exilio.

Autores Clave

• Álvaro Cunqueiro: A súa obra principal é Merlín e familia. O seu estilo caracterízase pola fantasía, o lirismo, a mitoloxía e o humor, recuperando o mundo medieval e imaxinario.
• Xosé Neira Vilas: A súa obra principal é Memorias dun neno labrego, unha narración en primeira persoa dun neno do rural galego, que serve como testemuño social e memoria da Galicia agraria.
• Camilo Gonsar, Carlos Casares, Xohana Torres: Representan a renovación técnica e a reflexión social.

Características

• Narradores múltiples.
• Novas técnicas narrativas: monólogo interior, saltos temporais.
• Compromiso coa realidade galega.

Literatura a Partir de 1975

Narrativa

Contexto

Período de democracia, normalización lingüística e aparición de editoriais galegas.

Temas

• Memoria histórica.
• Identidade.
• Mundo urbano.
• Emigración.
• Temas contemporáneos.

Autores Clave

• Suso de Toro (Tic-Tac)
• Manuel Rivas (O lapis do carpinteiro)
• Teresa Moure
• Marilar Aleixandre

Características

• Mestura de xéneros.
• Innovación formal.
• Presenza de voces femininas.

Teatro

Contexto

Rexurdimento tras a censura franquista.

Autores Clave

• Manuel Lourenzo
• Xesús Pisón
• Ernesto Chao
• María Xosé Queizán

Temas

• Crítica social.
• Identidade galega.
• Papel da muller.

Características

• Teatro experimental.
• Novas compañías.
• Maior presenza da lingua galega.

Poesía

Autores Clave

• Uxío Novoneyra (ruralismo e compromiso)
• Manuel María (Galicia e loita social)
• Xohana Torres
• Ana Romaní
• Chus Pato (voz feminina, experimentación)

Características

• Diversidade de estilos e voces.
• Compromiso político.
• Intimismo.
• Vangardismo.