Panorama da Literatura Galega: Poesía e Prosa (1936-1976)

A Poesía Galega entre 1936 e 1976: Xeración do 36, Promoción de Enlace e Festas Minervais

Como consecuencia da Guerra Civil, desapareceu case por completo a produción literaria en galego durante máis dunha década. A actividade cultural continuada só foi posible no exilio, onde poetas como Luís Seoane, Lorenzo Varela e Emilio Pita fixeron poesía crítica e de compromiso. Dentro de Galicia, comezou unha tímida recuperación a partir de 1947, coa publicación de Cómaros verdes, o primeiro libro destacable pola súa calidade. En 1950, en Pontevedra, constituíuse a Editorial Galaxia, que abriu o camiño para novas editoras en galego.

Esta anómala situación provocou que visen a luz simultaneamente as obras de tres xeracións diferentes:

I. Xeración do 36

Poetas nados entre 1910 e 1920. Son poetas de culturas e estilos moi diferentes. Forman parte dela, entre outros, Álvaro Cunqueiro e Celso Emilio Ferreiro.

II. Promoción de Enlace

Nados entre 1920 e 1930. Cada quen tratou de buscar o seu estilo. Destacan Luz Pozo Garza e Manuel Cuña Novás.

III. Poetas das "Festas Minervais"

Nados entre 1930 e 1940, non coñeceron a Guerra Civil. Entre eles: Manuel María, Uxío Novoneyra, Xoana Torres ou Xosé Luís Méndez Ferrín. Neles xa existía unha conciencia de grupo, implicándose en feitos colectivos como a restauración das Festas Minervais universitarias ou a creación do grupo Brais Pinto, e colaborando no diario La Noche ou na colección Illa Nova de Galaxia.

Entre os autores pertencentes a cada unha das tres xeracións, centrarémonos nos seguintes:

1. Celso Emilio Ferreiro (Celanova, 1912-Vigo, 1979)

Aínda que o éxito da súa poesía social eclipsou o resto da súa obra, non foi a única temática que cultivou:

• Poesía intimista: Tivo poesía intimista, influenciada polo existencialismo, que mostraba un presente pesimista, cheo de soidade e desacougo. Escribiu tamén poemas. A obra máis representativa é O soño sulagado.
• Poesía satírica: Tivo poesía satírica, fortemente corrosiva e crítica, que lembra as cantigas de escarnio medievais.
• Poesía socialrealista: A súa poesía socialrealista, cunha linguaxe moi accesible e coloquial, quixo chegar a todo o mundo, non só a unha minoría. Tratou temas como a Guerra Civil e as súas consecuencias. No referente á emigración, nun primeiro momento defendeu a necesidade de emigrar; máis tarde, cando viviu a realidade da emigración en Venezuela, cambiou de pensamento e defendeu que é dentro da propia nación onde se debe loitar por sobrevivir. A obra máis representativa é Longa noite de pedra.

2. Manuel Cuña Novás (Pontevedra, 1926-1992)

Foi representante da Escola da Tebra. A súa obra Fabulario Novo (1952) reflicte un sentimento de angustia e desesperación ante a vida, utilizando imaxes nas que predomina a sensación de sombras, de escuridade.

3. Uxío Novoneyra (O Courel, 1930-Compostela, 1999)

Autor de poucos libros e excelente recitador, a súa poesía é fundamentalmente paisaxística, pero profundamente persoal.

4. Xosé Luís Méndez Ferrín (Ourense, 1938)

Os seus inicios como poeta están unidos á Escola da Tebra (Voce na néboa). O seu libro máis importante é Con pólvora e magnolias (1976), que supuxo un camiño novo na literatura galega, achegando novos temas e nova linguaxe poética.

A Prosa Galega entre 1936 e 1976: Os Renovadores da Prosa

Como consecuencia da Guerra Civil, a literatura galega deixou de existir como manifestación pública durante máis dun decenio. O centro da actividade literaria desprazouse para Latinoamérica, onde os nosos escritores exiliados mantiveron a cultura galega. En 1950, a Editorial Galaxia comezou a publicar nun primeiro momento poesía e un pouco máis tarde prosa:

1. Liña de Continuación da Prosa da Xeración Nós

Representada por Risco, Otero Pedrayo ou Ricardo Carvalho Calero, pertencente á Xeración do 36 e autor da primeira novela de posguerra, publicada en 1951, A xente da Barreira.

2. O Realismo Fantástico

Representado pola obra de Álvaro Cunqueiro. Trátase dunha literatura que mestura elementos culturalistas de orixe árabe, greco-latina ou nórdica con recursos provenientes do mundo popular galego.

3. O Realismo Popular

Representado por Ánxel Fole. O popular ascende á categoría de culto a través dun texto que nunca se afasta do relato oral, da xeografía luguesa e da lingua dialectal. Non hai –como en Cunqueiro– presenza de cultura libresca.

4. O Realismo Social

Representado por Eduardo Blanco Amor. As súas obras, situadas no Ourense de principios do século XX, plasman a vida das clases obreiras ou marxinais, denunciando as inxustizas que padecen.

5. O Realismo Rural

Representado por Xosé Neira Vilas, coñecedor de primeira man das penurias da vida labrega e non exento de denuncia.

6. A Nova Narrativa Galega

Ao mesmo tempo, naceu a Nova Narrativa Galega da man dos autores máis novos, como Xosé Luís Méndez Ferrín, Carlos Casares ou Gonzalo Mourullo, cunha prosa totalmente diferente e moderna.

I. Álvaro Cunqueiro (Mondoñedo, 1911-Vigo, 1981)

Poeta antes da guerra, foi despois autor de éxito en prosa. Podemos destacar as seguintes características:

• Mestura de realismo e fantasía.
• Tendencia á disgregación da novela.

II. Ánxel Fole (Lugo, 1903-1986)

Despois da guerra, viviu nas montañas de Lugo dando clases particulares. A súa obra está formada case exclusivamente por libros de contos (os principais Á lus do candil, 1953, e Terra Brava, 1955), ambientados nesas montañas de Lugo e escritos coa lingua que alí se fala, combinados cun agudo sentido do humor e normalmente explicados pola lóxica popular.

III. Eduardo Blanco Amor (Ourense, 1897-Vigo, 1979)

Toda a súa narrativa se desenvolve no Ourense de principios de século. Escribiu A esmorga (1959) e Xente ao lonxe (1972).

IV. Xosé Neira Vilas (Gres, 1928)

Aínda que incorporou algunha técnica innovadora, está moi afastado dos autores da NNG. Podemos clasificar a súa obra en torno a dous focos:

• Galicia interior.
• Galicia emigrante.