Osasun Sistemak: Definizioa, Motak eta Espainiako Eredua

Osasun Sistemak: Definizioa

Komunitate batek dituen antolaketa-egituren eta baliabideen multzoa da (erakundeak, langile espezializatuak, ekipamendua), herritarrek osasunaren arloan dituzten beharrei erantzuteko (osasuna mantentzea/sustatzea, prebenitzea, sendatzea, birgaitzea).

Osasun Sistema Motak

• Eredu liberala: Osasuna "erosteko" ondasuna da. Ondorioak: espezializazio eta teknifikazio handia, eta gizartea pobretzea. Adibidez: AEB.
• Eredu sozialista: Osasuna Estatuaren erantzukizuna da, doakoa eta unibertsala, aseguru pribaturik gabe. Ondorioak: prebentzio, hezkuntza eta sustapen handia osasunerako, eta espezializazio eta teknifikazio gutxi. Adibidez: Kuba, Ipar Korea.
• Eredu mistoa: Osasuna Estatuaren erantzukizuna da (unibertsala, bidezkoa eta doakoa), aseguru pribatuen parte-hartzearekin. Ondorioak: itxaron-zerrenda luzeak eta osasun-gastu handia. Adibidez: Europako herrialdeak.

Espainiako Osasun Sistema: Lege-Esparrua

• Espainiako Konstituzioaren 43. artikulua (1978): Osasuna babesteko eskubidea aitortzen da. Botere publikoei dagokie osasun publikoa antolatzea eta zaintzea (prebentzio-neurriak eta beharrezko prestazioak eta zerbitzuak). Botere publikoek osasun-hezkuntza, gorputz-hezkuntza eta kirola sustatuko dituzte.
• Osasunaren Lege Orokorra (1986): Osasun arloko konpetentziak autonomiei lagatu zitzaizkien. Hainbat aldiz aldatu da:
  • 2012: Sistema unibertsaletik aseguru sistemara igaro zen, eta koordainketa farmazeutikoa ezarri zen.
  • 2018: Unibertsaltasunera itzultzea eta dokumentaziorik gabeko pertsonen osasun-arreta berrezartzea.
• Osasun Sistema Nazionalaren (OSN) Kohesio eta Kalitate Legea (2003): Zerbitzuak kalitate eta eraginkortasun berekoak izatea, unibertsala, publikoa eta doakoa (finantziazio publikoa). Sistema publikoa eta pribatua elkarlanean aritu behar dira.

Osasun Sistema Nazionala (OSN)

Estatuko administrazioaren osasun-zerbitzuen eta autonomia-erkidegoetako osasun-zerbitzuen multzoa da. Botere publikoen ardura diren eginkizun eta prestazio sanitario guztiak biltzen ditu, eta osasun pribatuarekin batera bizi da.

OSNren Ezaugarriak

• Asistentzia unibertsala eta doakoa: Osasun-babeserako eta osasun-arretarako eskubidea, Estatu espainiarrean dauden pertsona guztientzat, berdintasunezkoa eta ekitatiboa.
• Kudeaketa deszentralizatua: Konpetentzia banaketa:
  1. Estatua: Oinarri orokorrak finkatzen ditu eta sistemaren koordinazioa gauzatzen du.
  2. Autonomia-erkidegoak: Zerbitzuen kudeaketa eta prestazioa.

Asistentzia Unibertsalaren Onuradunak

Osasuna babesteko eta osasun-arreta jasotzeko eskubidea honako hauek dute:

1. Nazionalitate espainiarra duten pertsonek.
2. Bizilekua Espainian duten atzerritarrek.
3. Egoiliar gisa erregistratu edo baimendu ez diren atzerritarrek (baldintza jakin batzuekin).

Eredu Deszentralizatua eta Antolamendu Mailak

Osasun-sistema hiru antolamendu-mailatan egituratuta dago, eta bakoitzak konpetentzia bereiziak ditu.

Lurralde arteko Kontseiluak maila guztiak koordinatzen ditu. Honako hauek osatzen dute: Osasun Ministroa (lehendakaria) eta autonomia-erkidego bakoitzeko ordezkaria.

Antolamendu mailak:

1. Estatuko administrazioa.
2. Administrazio autonomikoak.
3. Toki-korporazioak.