Osagarriak gaztelaniaz eta makina sinpleak: azalpen laburra

Osagarriak gaztelaniaz

Complemento Directo

Responde ¿qué? o ¿a quién? Sustituible por lo, la, los, las. En pasiva pasa a sujeto.
Si se elimina la oración pierde sentido.

Complemento Indirecto

Responde ¿a quién? ¿para quién? Precedido por a o pronombres le, les. Puede duplicarse con pronombre. En pasiva no cambia.

Complemento Circunstancial

Se puede eliminar. Responde ¿cuándo? ¿cómo? ¿dónde? ¿por qué?

Tipos: lugar, tiempo, modo, causa, compañía, cantidad, etc.

Complemento de Régimen

El verbo exige preposición. No se puede quitar la preposición. Sustituible por pronombre con preposición.
Ej.: pienso en eso, me acuerdo de ello.

Complemento Agente

Solo en pasivas. Precedido por por. En activa pasa a ser sujeto.

Atributo

Solo con verbos ser, estar, parecer. Concuerda con el sujeto. Sustituible por lo.
Tipos: SN, SAdj, SP.

Complemento Predicativo

Con verbo predicativo. Concuerda con sujeto o CD. Aporta información descriptiva. Puede ser SAdj, SN o SP.
Ej.: llegó cansado, eligieron delegado a Juan.

Makina sinpleak

Makinak elementu finko eta mugikorrez osatutako elementu-multzoak dira, eta haiei esker, zenbait lan errazago eta ahalegin txikiagoz egin ditzakegu.

Makina-mota desberdinak

• Makina batzuek mugimendua eraldatzen dute, hala nola uhalek eta engranajeek.
• Beste makina batzuek indarra eraldatzen dute, hala nola gurpilek, poleek eta plano inklinatuek.

Makina sinpleak

Makina sinpleek urrats bakarrean egiten dute lana. Guraizeen kasuan, hatzak elkartzea da urrats bakarra.

Makina sinple ezagunenetako batzuk dira: palanka, gurpila, polea, falka, torlojua...

Palanka

Palanka puntu batean bermatzen den barra zurrun bat da. Barraren puntu batean aplikatutako F indar batek, barraren beste puntu batean aplikatuta dagoen erresistentzia gainditzen du.

Indarra aplikatzen den puntuaren eta euste-puntuaren arteko distantzia d1 da (potentzia-besoa), eta euste-puntuaren eta erresistentziaren arteko distantzia, d2 (erresistentzia-besoa). Barraren masa baztergarria bada, orekan dagoen palanka batek palankaren legea betetzen du:

F · d1 = R · d2

Adibidea

Palanka baten potentzia-besoak 3,2 m eta erresistentzia-besoak 2,4 m badituzte, zer potentziako indarra egin beharko da 62 N-eko erresistentzia gainditzeko?

Emaitza: F = 46,5 N

Palanka-motak

• Lehen mailako palanka: euste-puntua F indarraren eta R erresistentziaren artean dago.
• Bigarren mailako palanka: R erresistentzia euste-puntuaren eta F indarraren artean dago.
• Hirugarren mailako palanka: F indarra euste-puntuaren eta R erresistentziaren artean dago.

Makina sinpleen aplikazioak

Makina sinpleek ezin konta ahala aplikazio dituzte, indar txiki bat handitzeko edo alderantzizko bidea egiteko aukera ematen baitute. Industrian ez ezik, eguneroko bizitzan ere makina sinple asko erabiltzen ditugu:

• Intxaur-hauskailuak eta guraizeak.
• Torlojuak, horman koadroak edo altzariak zintzilikatzeko.
• Zukugailuak eta poleak: pisu handiak igotzeko, esaterako putzuetan ura ateratzeko.
• Gurpilak: autoz edo bizikletaz leku batetik bestera joateko.
• Plano inklinatua: objektuak igotzeko, eskailerak igo beharrik gabe.