Ortega: Sinesteak, zalantza eta ideien eginkizuna

Zalantza

- ZALANTZA: Ortegaren ustez, denok ditugu sinesteak; hau da, zalantzan jartzen ez ditugun kontzeptuak. Horren segurutzat jotzen ditugu, eta errealitatearekin nahasten ditugu. Ideiak sineste hauetatik abiatuta pentsa dezakegun guztia dira. Sineste bat aldatuz gero, ideia aldatuko da. Sinesteek gure pentsamendua markatzen badute, historia ez da aurrera egiten. Horretarako, zalantza sortu behar da: sineste bat egia edo faltsua den aztertzean sortzen da zalantza, hau da, sineste bat apurtzerakoan. Pentsamendua, zalantza sortzen denean, aldatzen da. Zalantzan gaudenean, ideiek berreskuratzen dute balioa, sineste bat zalantzan jartzen denean galdurik sentitzen garelako. Lehenengoan zalantzan jarri behar da sineste hori, sinestea aldatu dadin.

Ortegak azaltzen du sinesteak ideiak bihur daitezkeela. Geure barruan ditugun sinesteak hemen direla-eta ez ditugu printzipio batean pentsatzen, baina beste gizarteetako edo kulturetako pertsonen sinesteak aztertzean eta, bereziki, belaunaldien arteko trukeak ematen direnean, geure sineste propioak aztertzen hasten gara, zalantzan erortzen gara, eta irtenbide bakarra geure sinesteak aztertzean datza.

Sinestea

- SINESTEA: Gauza bat gure ustez modu batean izan behar dela pentsatzea baino ez dena, ezin izan behar da beti horrela izan. Ortegak dioenez, denok ditugu sinesteak. Sinesteak zalantzan jartzen ez ditugun kontzeptuak dira, agerikoak direnak. Horren segurutzat jotzen ditugu, eta errealitatearekin nahasten ditugu. Ideiak sineste hauetatik abiatuta pentsa dezakegun guztia dira. Sineste bat aldatuz gero, ideia aldatuko da. Sinesteek gure pentsamendua markatzen badute, historia ez da aurrera egiten. Horretarako, zalantza sortu behar da: sinestea egia edo faltsua den aztertzean sortzen da zalantza, hau da, sineste bat apurtzerakoan. Pentsamendua zalantza sortzen denean aldatzen da. "Poesiak eta zientziak oinarri berdina dute." Bai zientziak eta bai poesiak sinesmenean dute oinarria. Zalantzan gaudenean, ideiek berreskuratzen dute balioa, sineste bat zalantzan jartzen denean galdurik sentitzen garelako. Lehenengoan zalantzan jarri behar da sineste hori, sinestea aldatu dadin.

Ideia

- IDEIA: Ortegaren ustez, denok ditugu sinesteak; hau da, zalantzan jartzen ez ditugun kontzeptuak. Horren segurutzat jotzen ditugu, eta errealitatearekin nahasten ditugu. Ideiak sineste hauetatik abiatuta pentsa dezakegun guztia dira. Sineste bat aldatuz gero, ideia aldatuko da. Sinesteek gure pentsamendua markatzen badute, historia ez da aurrera egiten. Horretarako, zalantza sortu behar da: sinestea egia edo faltsua den aztertzean sortzen da zalantza, hau da, sineste bat apurtzerakoan. Pentsamendua zalantza sortzen denean aldatzen da. "En las creencias se está y las ideas se tienen." "Poesiak eta zientziak oinarri berdina dute." Bai zientziak eta bai poesiak sinesmenean dute oinarria. Zalantzan gaudenean, ideiek berreskuratzen dute balioa, sineste bat zalantzan jartzen denean galdurik sentitzen garelako. Lehenengoan zalantzan jarri behar da sineste hori, sinestea aldatu dadin.

Arrazionalismoa / Intelektualismoa

- ARRAZIONALISMOA / INTELEKTUALISMOA: Gauzetara itzuli. Ortegaren arabera, intelektualak gauzetaz interesatu beharra du, ez norbanakoaren auzietaz bakarrik. Gauzak ezagutzeko ezinbestekoa da haiekiko distantzia hartzea, eta ez nahastu berenkin. Gauzekiko hurbilketa zorroztasunez egin behar da, ez sentimenduz beterik. Gauzetan salbatu beharko ginateke ("salvémonos en las cosas").

Arrazionalismoak defendatzen du arrazoimenaren bidez egia absolutua ezagugarria dela. Zirkunstantziek, ordea, gauzak konplikatu egiten dituzte: norberaren bizitzak arrazoimena baldintzatzen du, eta hortaz, errealitatearen ikuspuntua ezberdina izango da.

Poesia

- POESIA: Sinesmenak sustraituta ditugu, baina ez dira geureak soilik; pentsatzen ditugunean, ideiak bihurtzen dira. Hortaz, Ortegak dio zientzia poesiatik gertukoago dagoela errealitatetik baino, biak sinesteetan baitute oinarria. "Poesiak eta zientziak oinarri berdina dute." Bai zientziak eta bai poesiak sinesmenean dute oinarria. Zalantzan gaudenean, ideiek berreskuratzen dute balioa, sineste bat zalantzan jartzen denean galdurik sentitzen garelako. Lehenengoan zalantzan jarri behar da sineste hori, sinestea aldatu dadin.

Laburpena

• Sinesteak: usteak dira; pentsamendua markatzen dute.
• Zalantza: sinesteak aztertzeak eta haiek apurtzeak pentsamendua alda dezake.
• Arrazionalismoa: gauzak distantziatik eta zorroztasunez ulertu behar dira.
• Poesia eta zientzia: biak sinesmenen oinarrian sakondu ohi dira.