Oroimenaren eredu estrukturala eta prozesuak

Oroimena ez da unitarioa. Lehenengoa zentzumen bidezko oroimena da: bertan gure zentzumenek kanpoan atzematen duten informazioa biltzen da, baina informazioak oso gutxi irauten du biltegi horretan —segundu bat edo bi gehienez. Gehiago irauten badu, informazio hori bigarren biltegira pasatu behar da, hau da, iraupen laburreko oroimenera (ILO). Atkinson–Shiffrin ereduaren arabera, iraupen laburreko biltegi hori da garrantzitsuena; bertan gordetzen da adi gaudenean jasotzen dugun edozein informazio. Baina iraupen laburreko oroimenean jasotako informazioak ere iraupen mugatua du, normalean 15–20 segundo; badirudi 30 segundora arte irauten dezakeela kasu batzuetan. Informazioa gehiago irautekotan, hirugarren biltegira pasa behar du, hau da, iraupen handiko oroimenera (IHO). Iraupen handiko oroimenaren biltegia mugagabeagoa da edukiari eta iraupenari dagokienez, zeren bertan informazioa egoera pasiboan geratzen baita gordeta, iraupen laburreko oroimenak berreskuratzen duen arte.

Zentzumenezko oroimena

Zentzumenezko oroimenean bi biltegi nagusi bereizten dira: ikonoen oroimena eta oihartzunen oroimena. Lehenengoak ikusmenaren bidez jasotako informazioa biltzen du eta bigarrenak entzumenaren bidez jasotakoa. Adibidez: filmak eta argazkiak ikusmenaren bidez jasotako informazioaren adibide dira.

Iraupen laburreko oroimena (ILO)

Iraupen laburreko oroimena normalean 15–20 segundokoa izaten da, baina zenbait iturrik 30 segundora arte irauten dutela adierazten du. Denbora tarte horren buruan informazioa iraupen handiko oroimenean gordetzen ez bada, galdu egiten da.

Iraupen handiko oroimena (IHO) eta azpisistemak

Iraupen laburrekoa gauzen ezaugarri fisikoetan oinarritzen den bitartean, iraupen handikoa gauzen esanahian oinarritzen da. IHOk hiru azpisistema nagusi ditu:

• Gertaeren oroimena: Iraganeko esperientziak gogoratzen ditugu; oroimen autobiografikoa da.
• Oroimen semantikoa: Pertsona bakoitzaren munduaren ikuspegia gordetzen du; hau da, munduari buruz dugun ezagutza.
• Prozeduren oroimena: Gauzak nola egiten diren gogoratzen dugu; hortxe gordetzen dira trebetasun eta estrategia ezagutzak.

Informazioaren kodifikazioa eta prozesatze-mailen teoria

Informazioa kodifikatzea garrantzitsua da iraupen laburreko oroimena hobetu eta iraupen handian gordetzeko. Prozesatze-mailen teoriak dio oroimena ez dela biltegi pasiboa; oroimena prozesu aktiboa da. Teoria horren arabera, informazioa zenbat eta hobeto kodifikatu (sakonago eta zentzuzago prozesatu), orduan eta handiagoa izango da gogoratzeko aukera.

Mnemoteknika praktikoak

Mnemoteknikak gogoan hobe gordetzeko erabil ditzakegun teknikak dira. Ohiko metodoak:

• Tokien metodoa: Ondo gogoratzen dugun bide bat (adibidez, etxeko gelak) aukeratu eta ikasi behar dugun gaiaren ideia garrantzitsuenak bide horren toki zehatzekin lotu; gaiaren ordena logikoa jarraitu.
• Hitz-gakon metodoa: Hitz-zerrenda bat ikasi behar da. Lehenik hamar hitz, gero gehiago; helburua zenbat eta hitz gehiago lotu ahal izatea. Gero, ikasi nahi dugun edukia hitz horiekin lotu behar da. Metodo hau egokia da zerrendak ikasteko.
• Istorioaren metodoa: Metodo hau praktikan jartzeko, istorio bat asmatu behar dugu gogoratu nahi dugunaren inguruan; horrela elementuak lotu egin ohi dira eta errazago gogoratzen dira.

Informazioa berreskuratzea: gogoratzean eragina duten faktoreak

Gogoratu ohi dugu hobeto ikasitako lehen eta azken gauzak; horiei lehentasunaren eta berritasunaren legeak deitzen zaie (primacy eta recency). Era berean, gauza arraroak edo bitxiak hobeto gogoratzen ditugu. Efektu hau Von Restorff psikologoak aurkitu zuen eta, horregatik, haren izena darama. Gainera, emozionalki esanguratsuak diren egoerei lotutako gertaerak ere hobeto gordetzen dira.

Ahaztearen hainbat mekanismo daude, adibidez:

• Interferentzia retroaktiboa: Informazio berriak zailtasunak sortzen dizkigu aurretik ikasitakoa gogoratzeko.
• Interferentzia proaktiboa: Aurretik biltegian dagoen informazioak informazio berria modu eraginkorrean gordetzea eragozten du.

Oroimenaren nahasteak

Oroimenaren nahasteak bi talde nagusitan sailka ditzakegu:

• Nahaste kuantitatiboak: adibidez, amnesia edo hipermnesia.
• Nahaste kualitatiboak: oroimenaren eduki edo egiturarekin lotutako aldaketak.

Lehenaldiaren eta orainaldiaren arteko oreka eta ordena kronologikoa, baita lehenaldi erreala eta irudimenezkoa bereiztea, oroimenaren bidez zehazten ditugu. Horietako batean huts egiten dugunean, paramnesia daukagula edo gertatu zaigula esan daiteke. Paramnesia ezagunenen artean daude déjà vu (dagoeneko ikusi izan dudala sentitzea) eta jamais vu (inoiz ikusi ez izanagatik ezaguna sentitz ez dena).