Origen de la vida en la Tierra: teorías sobre la sopa primordial, las chimeneas hidrotermales y la panspermia

A orixe da vida

Os fósiles máis antigos datan de hai aproximadamente 3600 millóns de anos e proceden de estruturas filamentosas coñecidas como estromatolitos. Existen indicios de actividade biolóxica en rochas de hai 3800 millóns de anos. A vida na Terra orixinouse con relativa rapidez, nalgún momento comprendido entre a formación dos océanos e hai 3800 millóns de anos.

Destacan:

• A súa atmosfera (protoatmosfera) era moi diferente á actual: tería gran cantidade de dióxido de carbono, metano e vapor de auga. Non tería osíxeno.
• As radiacións ultravioleta chegaban ata a superficie terrestre: a atmosfera non dispoñía dunha capa protectora de ozono, xa que este gas se orixina a partir do osíxeno.
• A Terra estaba sometida ao bombardeo de asteroides: ambiente pouco estable.

A síntese prebiótica

O científico Oparin e o británico Haldane propuxeron independentemente unha hipótese na que a vida se orixina na Terra como consecuencia dun proceso cuxas fases iniciais serían:

1. Formación de moléculas orgánicas sinxelas: os compoñentes da atmosfera primitiva, expostos a fortes radiacións solares e ás descargas eléctricas producidas durante as tormentas, reaccionarían para orixinar moléculas orgánicas como os aminoácidos.
2. Formación de moléculas orgánicas complexas: as moléculas orgánicas sinxelas combinaríanse para formar outras máis complexas, que se irían acumulando nos océanos primitivos, dando lugar á "sopa primordial".
3. Formación de coacervados: compostos desta sopa primordial orixinaron coacervados. No interior destes coacervados quedarían atrapadas moléculas, como os ácidos nucleicos, que podían facer copias de si mesmas. Serían precursores dos primeiros organismos.

Chemineas hidrotermais submarinas

Diversas obxeccións á hipótese de Oparin e Haldane:

• A atmosfera primitiva sería menos reductora do que supuxo Miller, polo que resultaría máis difícil a formación de compostos orgánicos.
• A sopa primordial: sería máis diluída, cando se necesita unha maior concentración para a formación de moléculas orgánicas complexas a partir doutras máis sinxelas.

Para superar estas obxeccións propóñense diversas alternativas. A vida podería ter orixinado nas chemineas hidrotermais submarinas, ou fumadores negros. Emanan gases volcánicos a 300 ºC. Neles prolifeafter os organismos máis primitivos que se coñecen: unhas bacterias capaces de soportar altas temperaturas e que non dependen da enerxía solar. As emanacións volcánicas poden propiciar un ambiente reductor con independencia da composición da atmosfera, e presentan cavidades pechadas nas que sería posible a formación dunha sopa primitiva máis concentrada.

Panspermia

A hipótese da panspermia sostén que os primeiros organismos, ou os compostos precursores, se orixinarían fóra da Terra e viaxarían ata aquí nun asteroide ou cometa. Foi suxerida hai 2500 anos polo filósofo grego Anaxágoras. O contacto coa atmosfera terrestre eliminaría calquera contido orgánico que transportase.

Dous descubrimentos:

• En 1969 caeu un meteorito que contiña diversos compostos orgánicos, entre eles diversos aminoácidos.
• En 1996 atopáronse vestixios de microorganismos fósiles que lembraban as bacterias terrestres noutro meteorito de orixe marciana.

A panspermia considérase hoxe unha alternativa posible. Un asteroide choca con un planeta e as salpicaduras do impacto poden rematar en calquera outro planeta. Podería conter organismos, que chegarían sempre que superen 3 momentos críticos: o impacto inicial, a viaxe interplanetaria e a brusca chegada á Terra. A panspermia podería explicar como comezou a vida na Terra, pero non a orixe da vida; trasladaría o problema a outro lugar. Aínda non se sabe con seguridade como nin en que momento exacto comezou a vida na Terra. Só ocorreu unha vez, e a partir dos primeiros organismos orixináronse todos os que despois poboaron o noso planeta, incluída a especie humana.