Ohorerako Eskubidearen Babes Penala: Iraina eta Kalumnia

Ohorerako Eskubidearen Babes Penala

Zigor Kodeak bereizita tratatzen ditu ohorerako eskubidearen eta intimitaterako nahiz norberaren irudirako eskubidearen babes penala.

Irain Delitua

Iraina da beste pertsona baten duintasuna hausten duen ekintza edo adierazpena, pertsona horren ospeari kalte egiten diona edo haren estimazioaren aurka egiten duena.

1. Elementu objektiboak: Zigor Kodean definitutako ekintza edo adierazpenak.
2. Elementu subjektiboa: Iraintzeko asmo zehatza izatea (animus iniurandi).

Irainak delitu izango dira, baldin eta, beren izaeragatik, ondorioengatik eta inguruabarrengatik, jendeak larritzat hartzen baditu. Publizitaterik gabeko irainak ez dira larritzat hartuko, egitateen faltsutasuna jakinda edo egia ausartegi mespretxatuz egin ez badira.

Zigorrak

• 6 eta 14 hilabete arteko isuna, publizitate bidez egiten badira.
• 3 eta 7 hilabete arteko isuna, gainerako kasuetan.

Irain arinak bide judizial zibilaren bidez soilik babestu daitezke, ez bide penaletik.

Kalumnia Delitua

Kalumnia da pertsona batek beste bati delitu bat egoztea, faltsua dela jakinda edo egia ausartegi mespretxatuz.

Hiru dira kalumnia delituaren elementuak:

1. Elementu objektiboa: Beste pertsona bati delitu zehatz bat egoztea. Ez da beharrezkoa delituaren nomen iuris delakoa erabiltzea.
2. Elementu subjektiboa: Epaileek kalumniatzeko asmoa (animus calumniandi) eskatzen dute, irain delituaren kasuan bezala.
3. Egiaren froga (exceptio veritatis): Akusatua zigorretik salbuetsita geratuko da egotzi duen egitate kriminala frogatzen badu.

Zigorrak

1. Publizitate bidez zabaltzen bada: sei hilabetetik bi urte arteko espetxealdia edo sei hilabetetik 24 hilabete arteko isuna.
2. Beste egoera batzuetan: sei hilabetetik hamabi hilabete arteko isuna.

Espetxe-zigorrak kasu oso berezietan ezartzen dira.

Irain eta Kalumnia Delituen Alderdi Erkideak

1. Delitu pribatuak dira:
   • Kaltetuaren kereila beharrezkoa da zigortzeko, salbu eta ofentsa funtzionario publiko, agintari edo haren agenteen aurkakoa denean.
   • Kaltetuaren edo bere legezko ordezkariaren barkamenak erruduna erantzukizun kriminaletik salbuesten du.
2. Informazio-enpresaren jabeak, pertsona fisiko nahiz juridikoak, erantzukizun zibila izango du.
3. Akusatuak agintaritza judizialaren aurrean atzera egiten badu eta egozpenak faltsuak direla aitortzen badu, epaileak gradu txikiagoko zigorra ezarriko dio.
4. Kalte-ordainak epai kondenatzailea argitaratzea edo zabaltzea barne har dezake.
5. Erantzukizun penal mailakatua (Zigor Kodea, 30.2 art.): Hedabide baten bidez egindako delituetan, erantzukizuna mailakatua da:
   1. Testua edo zeinua sortu dutenak.
   2. Testua edo zeinua hedatu duen argitalpenaren edo saioaren zuzendaria.
   3. Enpresa argitaratzaile, zabaltzaile edo hedatzailearen zuzendariak.
   4. Enpresa grabatzaile, erreproduzitzaile edo inprimatzailearen zuzendariak.
6. Delitu hauen preskripzio-epea urtebetekoa da.
7. Beste pertsona bati edo haren familiari irain edo kalumnia egitearekin mehatxatzea ere delitua da.

Subjektu Kaltetuen Izaeragatiko Mota Bereziak

Zigor Kodeak oinarrizko mota horiei beste batzuk gehitzen dizkie, subjektu kaltetuen izaera bereziagatik. Kasu hauetan, ohorea urratzeaz gain, erakundeen duintasuna ere urratzen dela ulertzen da, eta horregatik zigor larriagoak ezartzen dira.

1. Koroaren aurkako irainak edo kalumniak: Erregearen, haren ondorengoen, ezkontidearen eta abarren aurkakoak. Zigorra: sei hilabetetik bi urte arteko espetxealdia irain larriak direnean, eta 6 eta 12 hilabete arteko isuna larriak ez direnean.
2. Gorte Nagusien edo autonomia-erkidegoetako legebiltzarren aurkako irain larriak: 12 eta 18 hilabete arteko isunarekin zigortzen dira.
3. Gobernuaren eta goi-auzitegien aurkako irain larriak edo kalumniak: Nazioko Gobernuari, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiari, Konstituzio Auzitegiari, Auzitegi Gorenari edo autonomia-erkidegoetako gobernuei edo auzitegi nagusiei zuzendutakoak. Zigorra: 12 eta 18 hilabete arteko isuna.
4. Armadaren eta segurtasun-indarren aurkako irain larriak: 12 eta 18 hilabete arteko isunarekin zigortzen dira.

Eskubideen arteko Gatazkak: Auzitegien Doktrina

Oinarrizko eskubideen arteko gatazketan haztapena egiteko, lehenik eta behin, hedabideak erabili duen eskubidea zein den zehaztu behar da: adierazpen-askatasuna ala informazioa askatasunez emateko eskubidea. Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren eta Konstituzio Auzitegiaren doktrinak irizpideak ezartzen ditu.

Adierazpen Askatasuna eta Ohorerako Eskubidea

Adierazpen-askatasunak ohorerako eskubidea du muga, baina babes zabala du. Hona hemen irizpide nagusiak:

• Adierazpen mespretxuzkoak, laidogarriak edo iraingarriak ez daude babestuta.
• Kasu bakoitzaren inguruabarrak aztertu behar dira (kasuismoa): testuinguru osoa, idatzizkoa edo ahozkoa den, aurretiazko zirikatzerik egon den, etab.
• Ideologia adierazteko askatasunak sistema demokratikoa bera erasotzen duten ideiak ere babesten ditu (KA, 176/1995 epaia).
• Hala ere, ez dira onartzen izaera arrazista edo xenofoboa duten adierazpenak, ezta terrorismoaren apologia egitea ere.

Aintzat hartzen da adierazpenak eztabaida baten berotasunean egin diren edo, aldiz, idatzi bat prestatzeko lasaitasunarekin egin diren (KA, 105/1990 epaia).

Informazio Askatasuna eta Ohorerako Eskubidea

Informazio-askatasuna ohorerako eskubideari gailentzen zaio honako baldintza hauek betetzen direnean:

1. Albisteak interes publikoa edo gizarte-interesa du.
2. Albistea egiazkoa da (informazioa behar bezalako ardurarekin egiaztatu da, nahiz eta funtsezkoak ez diren akatsak izan).
3. Kontakizunean ez dago irainik edo beharrezkoak ez diren adjektibo laidogarririk.

Erreportaje Neutralaren Doktrina

Hedabideak beste informazio-iturri batzuetatik jasotako adierazpenak transkribatu, hedatu edo erreproduzitzera mugatzen direnean aplikatzen da. Kasu horietan, hedabidearen ardura mugatua da:

• Iturri ofizialak (KA, 178/1993 epaia): Iturriaren nortasuna egiaztatu behar da.
• Beste hedabide batean argitaratutakoak (KA, 232/1993 epaia): Argitalpena eta interes publikoa frogatu behar dira, ez edukiaren egiazkotasuna.
• Zuzendariari gutunak (KA, 336/1993 epaia): Zuzendariaren ardura da gutunaren egilearen nortasuna egiaztatzea.

Online Foroetako Iruzkinak eta Hedabideen Erantzukizuna

Giza Eskubideen Europako Auzitegiak (2015/06/16ko epaia) onartu du hedabideari erantzukizun zibila eska dakiokeela bere online foroetan parte-hartzaileek egindako iruzkin iraingarriengatik, nahiz eta edukiak kontrolatzeko sistemak izan.

Informazio Askatasuna eta Intimitaterako Eskubidea

Kasu honetan, irizpideak desberdinak dira. Egiazkotasunak ez du garrantzirik, intimitatea datu egiazkoekin ere urra baitaiteke. Informazio-askatasuna gailentzeko, gaiak duen interes publikoak justifikatu behar du datu pertsonalen hedapena.

Erreportaje neutralaren doktrinak ez du berdin funtzionatzen: jatorrizko albisteak interes publikoa izan behar du beste hedabide batek erreproduzitu ahal izateko.

Eremu pribatuan honako hauek sartzen dira: norberaren gorputza, osasuna, sexualitatea, bikote-bizitza, familia-harremanak, etxebizitza, etab. Pertsona publikoek ere badute intimitaterako eskubidea, nahiz eta haien kasuan muga lausoagoa izan.

Haztapenerako irizpideak

1. Argitalpenak interes orokorreko eztabaida bati laguntzen dion.
2. Aipatutako pertsonaren ospe publikoa.
3. Kaltetutako pertsonaren aurretiazko portaera.
4. Argitalpenaren edukia, forma eta ondorioak.
5. Informazioa edo argazkia lortzeko modua.
6. Moral bikoitzaren auzia.

Informazio Askatasuna eta Norberaren Irudirako Eskubidea

Nortasun-eskubide bat da, titularrari bere ezaugarri fisikoek sortzen duten informazio grafikoa kontrolatzeko ahalmena ematen diona. Helburua da hirugarren batek baimenik gabe norberaren irudia hartzea, erreproduzitzea edo argitaratzea eragoztea, helburua edozein dela ere.

Adierazi behar da Konstituzioaren jurisprudentziak pertsonaia publikoen irudiaren inguruko gatazkak ebazteko modua intimitaterako eskubidearen eremukoen ebazpen-modura hurbiltzen duela.