O Imperio ruso eta Ekialdeko Galdera: XIX. mendeko harremanak

1.5. O Imperio ruso

O Imperio ruso tsarraren menpe zegoen, zeinak ukaseen bidez gobernatzen zuen (tsarren borondate esklusiboz emandako legeak), eta armadaren eta poliziaren bidez.

O Imperio ruso XIX. mendean hedatu zen Siberiatik Pazifikora, eta Asia Zentraleko lurraldeak anexionatu zituen, Britainia Handiko eta Persia eta Txinako inperioen mugakideak.

Errusiaren kanpo politikaren kezka nagusia Mediterraneorako irtena aurkitzea izan zen, horretarako Balkanetako gatazketan parte hartuz.

Alexandro II.a tsarrak erreforma politiko eta sozialak hasi zituen, baina haren hilketaren ondoren, ordezkoek horiek geldiarazi zituzten.

XIX. mendeko eta XX. mendearen hasierako nazioarteko harremanak

Ekialdeko Galdera

Ekialdeko Galdera deitu zitzaion Balkanetako penintsulan XIX. mendean izan ziren gatazka multzoari, eta horiek Europako dominio otomanoaren amaiera ekarri zuten.

Gatazka hauetan Imperio otomanoa eta Balkanetako herriak parte hartu zuten, Europako potentzia handiak ere Balkanetan interesak zituztelarik:

• Errusiak Bosforoko eta Dardanelo estreitoak kontrolatu nahi zituen Mediterraneora iristeko. Nahi horrek Britainia Handiaren eta Frantziaren beldurra eragin zuen, bi estreitoen kontrol errusiarra oso arriskutsutzat jotzen baitzuten.
• Austriak Dalmaziako kostaldea okupatzen zuen eta eremuan eragin handiagoa nahi zuen.
• Britainia Handiak Errusiak eta Austriak Mediterraneoko nagusitasuna kaltetuko zutela beldurrez.

Estreitoen Hitzarmena

Grezia independentzia lortu ostean, Ekialdeko Galderaren lehen gertaera estreitoen arazoa izan zen.

1833an, Egiptoko bajá (gobernadorea) Imperio otomanoaren aurka matxinatu zen. Errusiak matxinada aprobetxatu zuen otomanoei presioa egiteko, eta haiek onartu zuten bi inperioetako itsasontziek soilik zeharka ditzaketela Bosforoa eta Dardanelo gerra kasuan, horrek beste potentziei Itsaso Beltzera sartzea eragotziz.

1841ean, Britainia Handiak eta Frantziak Estreitoen Hitzarmena sinatu zuten Imperio otomanoarekin. Honek konpromisoa hartu zuen itsasontzi militar atzerritarrei paz garaian estreitoetatik igarotzea ez uzteko. Errusia, Mediterraneorako sarbide hori galduta, Balkanetan irtena bilatzen hasi zen.

Krimeako gerra (1853-1855)

• Nikolas I.a tsarrak 1851n Danubioko printzerriak inbaditu zituen, otomanoei presioa egiteko pretextuaz, Lurralde Santuetako kristau ortodoxoen gainean Errusiaren babesa onar zezaten. Honek gerra eragin zuen.
• Otomanoen ahultasunak Frantzia, Britainia Handia eta Piamontea haien laguntzara etortzea eragin zuen, Errusiaren anbizioak geldiarazteko, eta armada tsarista garaitua izan zen.
• Alexandro II.a, Nikolas I.aren ordezkoa, bakea eskatu zuen, bere konkistak utzi zituen eta Itsaso Beltza neutral bihurtu zen.
• Turkiaren osotasuna mantendu zen, baina Imperio otomanoak Danubioko printzerrien autonomia onartu zuen.

Balkanetako lurraldeetako matxinadak

Turkiaren ahultasunak honako hauek ekarri zituen:

• Errumaniaren sorrera (1861), Moldavia eta Valakia batuz, Imperio otomanoaren barruan lurralde autonomo gisa.
• Serbiaren autonomia handiagoa, Obrenovich dinastiak boterea lortu ostean, turko armadaren erretirada lortu zuen eta eslaviar lurralde guztiak Serbia Handi batean integratzea nahi izan zuen.
• Montenegroren (1858) eta Bulgariaren (1862) autonomia.

1876an, Gazte Turkiarren mugimendu aurrerakoiak Imperio otomanoaren botere hartu zuen Istanbulen. Erregimen konstituzional eta parlamentario bat ezarri nahi zuen, baina Errusiarekiko gerraren ostean erreformak utzi zituen.

Errusiar-turkiar gerra (1877-1878)

Alexandro II.a tsarrak Hego eslaviar herrien defentsan parte hartu zuen. Austria-Hungariari Bosnia-Herzegovina okupatzen laguntzeko promesa egin zion eta Frantzia, Alemania eta Britainia Handia neutral mantentzea lortu zuen. Tsarraren armada Imperio otomanoan sartu zen eta Abdul Hamid sultanak bakea sinatzera behartuta ikusi zen.

San Stefanoko Ituna (1878ko martxoa) Bulgaria Handiaren sorrera, Errumaniaren independentzia, Serbia eta Montenegroren lurraldeen zabalkundea eta Bosnia-Herzegovinaren autonomia ezarri zituen.