Normas essenciais de xénero, número e pronomes en galego

Xénero

• Os rematados en -o ou -e cambian estes por -a.

Os rematados en vogal tónica e nas consoantes -z, -r, -s e -l engaden -a.

Os rematados en -án. Substitúese por -a, pero se son negativos fano en -ana (agás nugallán e rufián).

Os rematados en -ón. Substitúese por -oa, pero se son negativos ou aumentativos fano en -ona.

Os rematados en -ín, substitúese por -ina.

• Os rematados en -un substitúese por -una ou -ua.

Xénero (continuação)

Xénero:

• Masculinos:
  1. -o
  2. -ote. Excepto: a glote, a epiglote, a lítote.
  3. -me. Excepto: a fame, a síndrome, a servidume, a mansedume.
  4. -or. Excepto: a dor, a cor, a suor, a flor, a calor.
  5. -ar. Excepto: as palabras compostas.

Femininas:

1. -a
   1. -xe. Excepto: traxe, paxe e garaxe.
   2. -se

Número

• Os rematados en ditongo ou en -n engaden -es.

Os rematados en -r, -z e -s engaden -es.

Os rematados en consoantes distintas de -l, -r, -z e -s engaden -s.

Os rematados en -l:

1. Monosílabos ou compostos de monosílabos engaden -es.
   1. As palabras agudas quitan a -l e engaden -is.
   2. As palabras graves engaden -es.

Comparativo nos adxectivos

• Igualdade: Tan(to)…
  1. Como: seguido de verbo conxugado.
  2. Coma: úsase cun pronome persoal tónico, con 'se' ou en expresións temporais.

Superioridade/inferioridade: Máis/menos…

1. Ca: empregado con pronome persoal.
   1. Que: alterna con «ca» no resto das posicións.
   2. Do que: seguido de verbo conxugado.

Demostrativos

• Aquel e aquela: valor substantivo comodín: encanto, asunto, motivo, cousa.

Aquelar e aqueloutrar

Daquela:

1. Contracción de aquela.
   1. Adverbio de tempo.
   2. Conxunción (polo tanto).

Nisto, nestas, niso… teñen valor adverbial.

A iso de: valor aproximativo.

Con todo e iso: non obstante.

E iso que: «a pesar de que».

Nin por esas: de maneira ningunha, nin aínda así.

• Valor despectivo.

Posesivos

• Uso «afectivo»: con substantivos referidos a persoas.

Uso «habitual».

Uso «enfático»: con cantidades e normalmente acompañado de numerais.

Valor «aproximativo».

Valor substantivo: «propio ou característico dunha persoa».

Os + posesivo en masculino plural: indica «familia, persoa da familia».

De + posesivo (masculino singular): «propiedade exclusiva».

O + (masculino singular): «o que me gusta ou que é propio ou de natureza».

• Existen formas de respecto: mi, tu, su, noso, voso. Úsanse con pai, nai.

Valores dos pronomes (se, me, te, nos, vos)

• Solidariedade.
• Interese.
• Reflexivo: pode substituírse por un CD.
• Verbos pronominais:
  1. No infinitivo necesita se.
  2. Non ten función (independentemente conservada como marca pronominal).
  3. Relacionado co interior.
• Recíproco: funciona como CD/CI. Só en plural.

Valores de se

• Pasiva reflexa:
  1. Verbos activos con significado pasivo.
  2. 3.ª persoa do singular ou do plural.
  3. Suxeito paciente.
• Impersonal reflexa:
  1. Verbo en 3.ª persoa do singular (non en plural).
  2. Carece de suxeito.

Clíticos e funcións

Che, lle, lles: CI (complemento indirecto).

Me, nos, vos: ambos (poden funcionar como CD ou CI).

Te, o, lo, no, os, los: CD (complemento directo).