Nacionalismo, impresionismo e vangardas musicais do século XIX e XX: estilos e compositores clave

Nacionalismo musical

O nacionalismo xorde das ideas de independencia e liberdade difundidas en Europa tras a Revolución Francesa. Comeza a partir de 1860 nos países que non tiñan tradición musical propia. Rusia, Noruega, a República Checa, Hungría e España, entre outros, marcaron o nacemento musical do nacionalismo.

Nacionalismo ruso

Mijaíl Glinka é considerado o pai da música rusa. Obras salientables: Unha vida polo tsar e Ruslán e Liudmila.

O chamado Grupo dos Cinco (Balakirev, César Cui, Borodín, Mussorgsky e Rimsky-Korsakov) expresouse a través da ópera, do poema sinfónico e das cancións con acompañamento de piano. Exemplos de obras: Cadro dunha exposición de Mussorgsky e O voo do moscardo de Rimsky-Korsakov.

Outro músico importante ruso é P. I. Chaikovski, compositor de: O lago dos cisnes, O Quebra-nozes, A bela durmida e concertos para piano, entre outras obras.

Nacionalismo checo

B. Smetana, coa obra O Moldava, e Antonín Dvořák son figuras fundamentais do nacionalismo checo.

Nacionalismo escandinavo

Noruega, Suecia, Dinamarca e Finlandia tiveron sempre unha tradición musical popular moi rica e variada. En Noruega destaca Edvard Grieg. En Finlandia, Jean Sibelius, coa obra Finlandia.

Nacionalismo húngaro

Entre os compoñentes máis importantes están Béla Bartók e Zoltán Kodály.

Nacionalismo americano e outros

• H. Villa-Lobos e George Gershwin representan tendencias nacionais nas Américas.

Nacionalismo español

Felipe Pedrell é considerado o pai do nacionalismo español; xunto con Francisco Asenjo Barbieri sentou as bases da música nacional. Para algúns compositores posteriores destacan:

• Isaac Albéniz - Suite Iberia.
• Enrique Granados - Danzas españolas.
• Manuel de Falla - O amor bruxo.

O Impresionismo

O impresionismo é un estilo de finais do século XIX e principios do XX. Comezou a usarse a partir de 1887 e supuxo unha ruptura co romanticismo.

Características

• A harmonía enriquece con novos acordes e elévase por riba da melodía.
• A natureza é a grande inspiradora: auga, mar, nubes, etc.
• As melodías son de frases curtas: dilúense, aparecen e desaparecen.
• Procúranse sonoridades novas e escalas non tradicionais (modos antigos, escalas orientais).
• A tonalidade aléase parcialmente do sistema maior e menor tradicional.
• Inflúe o jazz e ritmos populares; importancia dos instrumentos de percusión.

Representantes salientables: Claude Debussy e Maurice Ravel.

Dodecafonismo e agrupacións relacionadas

O dodecafonismo consiste na utilización dos 12 sons da escala cromática, sen que ningún deles teña un tratamento favorable, afastándose do sentido da tonalidade. Establécense series cos 12 sons que poden modificarse durante a obra por inversión ou retrogradación.

Compositores principais: Arnold Schönberg, Alban Berg e Anton Webern.

Erik Satie e o Grupo dos Seis

Erik Satie e o chamado Grupo dos Seis formáronse arredor da figura de Satie. Buscaban unha música francesa que fuxise do impresionismo e do romanticismo, baseada na sinxeleza, libre de pretensións, directa e inspirada no music-hall, o jazz e o circo. Outro compositor destacado dese grupo foi Francis Poulenc.

Outras tendencias

En Rusia, Aram Khachaturian representou outras liñas; en Italia apareceron correntes que incorporaron ruídos de máquinas, motores, rodas ou asubíos. En Alemaña destacan Paul Hindemith e Carl Orff. En Inglaterra, a suite orquestral Os Planetas corresponde a Gustav Holst.

Novas tendencias despois da II Guerra Mundial

Serialismo integral

O serialismo integral é consecuencia do dodecafonismo e ordena non só os 12 sons cromáticos, senón tamén outros parámetros do son como o ritmo, a duración, o timbre e a intensidade. Principais representantes: Olivier Messiaen e Pierre Boulez.

Música concreta

A música concreta caracterizouse pola recollida de calquera son ou ruído real e pola súa posterior gravación para traballar con ese material (variando velocidade, intensidade, etc.). O papel do compositor é central, xa que a obra pode escoitarse tal e como el a montou, sen necesidade de intérpretes. Principais precursores: Pierre Schaeffer e Pierre Henry.

Música electrónica

A música electrónica xorde nos laboratorios de son e utiliza sons producidos electronicamente por medio de sintetizadores e aparellos electrónicos. Destacou o alemán Karlheinz Stockhausen.

Música aleatoria

A música aleatoria crea obras con múltiples posibilidades de interpretación porque moitos parámetros quedan sometidos ao azar: duración, intensidade ou timbre. Así, cada interpretación é diferente e irrepetible. Un representante salientable é John Cage, coñecido pola obra 4'33", onde a peza é un silencio coa duración que indica o título.

Novas tendencias en España

A denominada Xeración do 51 intentou adecuarse á vangarda europea. O termo foi acuñado por un dos seus membros, Cristóbal Halffter, por ser o ano no que algúns membros remataron os seus estudos no conservatorio e comezaron a súa carreira.

Compositores desta xeración: Carmelo Bernaola, Luis de Pablo e o propio Cristóbal Halffter. A seguinte xeración inclúe autores como Tomás Marco e outros compositores contemporáneos (mencionados como Guerrera no texto orixinal).

Entre os compoñentes da vangarda galega sinalanse os nomes: X. Viaño, Balboa, Groba, Juan Durán e Juan Vara.