Moral e Ética: Conceptos Fundamentais, Valores e Teorías Filosóficas Clave

A Moral: Definición e Tipos Fundamentais

A moral é o código de normas que regulan a acción individual e colectiva que se considera correcta.

Tipos de Moral

• Moral como Contido: Refírese ás normas e aos principios que unha comunidade ou persoa establece para regular o comportamento correcto.
• Moral como Estrutura: A moral é un trazo constitutivo da natureza humana. O seu carácter lévao a definirse constantemente nas eleccións e actos que realiza. O ser humano pode ser moral ou inmoral, pero nunca amoral, pois ten unha serie de normas concretas de acción e tamén se atopa obrigado a acatalas ou rexeitalas.

Cada acción concreta pode ser valorada como moral ou inmoral, en función de se cumpre ou incumpre as normas establecidas.

Hábitos, Carácter e Normas Morais

Os hábitos son certas tendencias a actuar dun determinado modo ante situacións similares. O conxunto de hábitos dunha persoa constitúe o seu carácter ou forma de ser, é dicir, os trazos que o distinguen doutros e que é posible observar nas súas accións concretas.

Unha norma é unha regra que establece como debemos actuar para adecuarnos ao que pensamos que é preferible, é dicir, ao que cremos que debería ser.

Dimensións das Normas Morais

• Dimensión Social: Todas as comunidades posúen un código de normas que regulan a forma na que os seus membros deben actuar e relacionarse. Estas normas poden ser explícitas (en códigos legais) ou implícitas (usos e costumes desa comunidade).
• Dimensión Persoal: A conciencia moral é a instancia que asume e asimila estas normas e, ademais, xulga a corrección e incorrección da actuación dun mesmo.

Os Valores: Características e Perspectivas

O valor está presente en todos os campos da actividade humana e posúe dúas características fundamentais:

• Polaridade: A todo valor correspóndelle un valor negativo, é dicir, ten un carácter positivo (valor) e outro negativo (disvalor).
• Carácter Ideal: Os valores sinalan os nosos ideais, o que pensamos que é valioso e digno de acadarse, e non o que de feito é.

Diversidade e Universalidade de Valores

• Teoría Obxectivista dos Valores: Sostén que os valores son calidades ou propiedades que están nas cousas, polo tanto, son obxectivos. Aínda que os valores non poden identificarse cos obxectos valiosos, si residen neles. Destaca nesta corrente Max Scheler.
• Teoría Subxectivista dos Valores: Defende que non existen cousas valiosas en si mesmas nin valores obxectivos e universais. Que algo sexa considerado un valor depende da apreciación subxectiva de cada persoa ou grupo cultural. Destaca nesta perspectiva Sartre.

Teorías Éticas Fundamentais

As teorías éticas buscan dar resposta á pregunta sobre o que é o ben e como debemos actuar. A continuación, preséntanse algunhas das máis relevantes:

• Intelectualismo Moral: Sostén que coñecer o ben é facelo, é dicir, só actúa inmoralmente quen descoñece en que consiste o ben (dobremente cognitivista). Defende que este coñecemento é o único requisito necesario para cumprilo. Destaca Sócrates.
• Eudemonismo: Considera a felicidade (eudaimonia) como o fin máis importante da vida humana. Destaca Aristóteles.
• Hedonismo: Doutrina que identifica o pracer co ben e concibe a felicidade no marco dunha vida pracenteira. Destaca Epicuro.
• Estoicismo: Defende a indiferenza cara aos praceres e as dores externos e a austeridade nos propios desexos, buscando a tranquilidade da alma (ataraxia). Destaca Séneca.
• Iusnaturalismo Ético: Defende a existencia dunha lei moral, natural e universal que determina o que está ben e o que está mal, accesible á razón humana. Destaca San Tomé de Aquino.
• Formalismo: Considera que a moral non debe ofrecer normas concretas de conduta, senón limitarse a establecer cal é a forma característica de toda norma moral, baseada na razón e a universalidade. Destaca Kant.
• Emotivismo: Sostén que os xuízos morais non son afirmacións de feitos, senón expresións de emocións ou actitudes persoais. Destaca David Hume.
• Utilitarismo: Defende que a finalidade humana é a felicidade ou o pracer, e que as accións son correctas na medida en que promoven a maior felicidade para o maior número de persoas. Destaca John Stuart Mill e presenta dúas versións:
  • Utilitarismo do Acto: É necesario xulgar a moralidade de cada acción individual, atendendo ás consecuencias boas ou malas da propia acción.
  • Utilitarismo da Regra: Recomenda axustar as nosas accións a regras habituais, consideradas morais pola utilidade e bondade das súas consecuencias xerais.
• Ética Discursiva: É unha ética formal e procedemental, pois non establece normas concretas de acción, senón o procedemento para determinar que normas teñen validez ética a través do diálogo racional e o consenso. Destaca Jürgen Habermas.