A Metafísica Aristotélica: O Estudo do Cambio e as Catro Causas Fundamentais

A Filosofía do Cambio en Aristóteles: Materia, Forma, Potencia e Acto

A teoría das catro causas é o marco explicativo a través do cal Aristóteles aborda o cambio ou o devir (o chegar ao ser).

As Catro Causas dos Seres Físicos

Os principios físicos ou causas dos seres físicos son:

• Causa Material (materia): Aquilo do cal unha cousa é e chega a ser (o substrato).
• Causa Formal (forma): Aquilo que a cousa é e chega a ser (a esencia ou o modelo).
• Causa Eficiente ou Axente: Aquilo por obra do cal a cousa é e chega a ser (o motor do cambio).
• Causa Final: Aquilo polo cal (en sentido de fin ou propósito) a cousa é e chega a ser (o telos).

A Causa Final e a Causa Axente asimílanse coa Causa Formal. Así, podemos dicir que as causas do cambio dos seres físicos son a materia e a forma, pero a prioritaria é a forma.

Tipos de Cambio

Aristóteles distingue varias clases de devir ou cambio:

• Substancial: Xeración e corrupción (o nacemento e a morte dunha substancia).
• Accidental:
  • Cuantitativo (cambio de tamaño).
  • Cualitativo (cambio de calidades, cor, temperatura...).
  • Locativo (cambio de lugar).

Principios do Cambio: Potencia e Acto

Para Aristóteles, o cambio é posible no Ser porque este é a substancia. Deste xeito, non se trata dun paso do Ser ao non-Ser en termos absolutos: no cambio hai un substrato que ten potencia para cambiar.

É dicir, o substrato non-é aínda unha determinada forma, pero chega a ser esa forma en acto. Se expresamos o cambio en termos de materia-forma, diremos que nel sucede que unha materia pasa de non ter unha forma a tela.

Definición Aristotélica do Cambio

En termos de potencia-acto, o cambio defínese como: «Acto do que é en potencia en canto que é en potencia».

Relacións e Contexto Histórico da Filosofía Aristotélica

Relacións coa Tradición Filosófica

Aristóteles relaciónase coa tradición científica xónica, partindo da Physis (Natureza) igual que os filósofos da época arcaica. Resolve o problema do Ser e o non-Ser, xa que para el o cambio é posible no ser porque este é a substancia. No cambio hai un substrato que ten potencia para cambiar e unha determinada forma chega a ser esa forma en acto.

Ademais, Aristóteles considera que os filósofos anteriores non souberon ver as catro causas do cambio na súa totalidade.

O Contexto da Grecia Clásica e a Decadencia da Polis

A vitoria sobre os persas nas Guerras Médicas propiciou un desenvolvemento da Grecia Clásica. No século VI a.C. tivo lugar en Atenas un proceso democratizador e, un século máis tarde, converteuse na principal polis democrática.

Nesta Grecia Clásica había dous tipos de polis:

• As democráticas, lideradas por Atenas (Liga de Delos).
• As aristocráticas, lideradas por Esparta (Liga do Peloponeso).

Había tensión entre elas, o que deu lugar á Guerra do Peloponeso.

Esta época remata co fracaso da democracia e coa decadencia da polis en toda a Grecia Clásica.

Consecuencias da Decadencia

Como consecuencia, os cidadáns interesáronse máis polos seus asuntos privados que polo ben da polis e a súa defensa. Pero ademais, a polis non foi capaz de conservar a súa autonomía, xa que o progreso da polis fixo necesario controlar outras polis e impuxo dificultade e especialización para facer as tarefas necesarias, dando lugar a complicacións para manter a orde e a unidade en base a un ben común.

Deste xeito, Macedonia exerceu o poder sobre Grecia, sendo Filipo II o que someteu as polis gregas e o seu fillo Alexandre Magno o que dominou o mundo grego e o estendeu ata Asia.

Vida e Obra de Aristóteles

Neste contexto histórico vive Aristóteles, quen foi mestre de Alexandre Magno ata que este subiu ao poder. Cando isto sucede, el volve a Atenas e funda o Liceo.

Á morte de Alexandre Magno prodúcese unha sublevación en Atenas e Aristóteles refúxiase en Calcis, onde morre un ano despois.

Finalidade da Filosofía Aristotélica

A filosofía de Aristóteles ten unha finalidade:

• Científico-teórica: Baséase na tradición científica xónica.
• Ético-política: Mediante a cal defende a polis como organización política fundamental.