Mesopotamiako Historia: Idazkera, Zibilizazioak eta Artearen Garapena

HISTORIAREN HASIERA: IDAZKERA

• Idazkera duela 5.000 urte asmatu zen Mesopotamian.

• Kuneiformea izan zen lehenengo idazkera sistema, sumeriarrek asmatu zutena.

• Hasieran, piktogramak ziren (irudien bidezko idazketa), baina denborarekin sinbolo abstraktuagoak bihurtu ziren.

• Buztinezko xafletan idazten zuten kanabera zorrotzekin, eta gero eguzkitan lehortzen zituzten.

LEHEN ZIBILIZAZIOAK

• Duela 5.000 urte garatu ziren Mesopotamian, Egipton, Indian eta Txinan.

• Ibai handien ondoan sortu ziren (zibilizazio ibaiertzetakoak), ur baliabideak aprobetxatzeko.

• Kultura bateratua zuten: hizkuntza, erlijioa eta ohiturak partekatzen zituzten, nahiz eta guztiz berdinak ez izan.

• Boterea erregearen eskuetan zegoen: legeak egiten zituen, armadaren burua zen eta erlijio-eginkizunak zituen.

• Gizartea oso hierarkizatua zegoen: pribilegiatuek (erregea, apaizak eta nobleak) boterea zuten, eta gehiengoa menderatua zen.

• Eraikin handiak eraiki zituzten: jauregiak, tenpluak eta hilobi monumentalak.

MESOPOTAMIAKO GIZARTEA

• Erregea eta aristokrazia: Botere handiena zuten eta jauregietan bizi ziren.

• Apaizak: Erlijioa eta tenpluak kontrolatzen zituzten.

• Escribak eta militarrak: Zerga-bilketa eta administrazioa kudeatzen zuten.

• Nekazariak, eskulangileak eta merkatariek: Ekoizpena eta ekonomia mantentzen zuten.

• Esklaboak: Erositako edo gerran harrapatutako pertsonak ziren, lan gogorrena egiten zutenak.

• Emakumeak: Askeak edo esklaboak izan zitezkeen; familia nobleetako emakumeek baimenak behar zituzten erabakiak hartzeko.

ARTEA ETA ARKITEKTURA

ARKITEKTURA

• Mesopotamiarrak eraikitzaile bikainak ziren, baina gehienbat adobea erabiltzen zuten, eta horregatik aztarna gutxi geratu dira.

• Arkua eta ganga asmatu zituzten, eta arkitektura erlijioso eta politikoa garatu zuten.

• Eraikin nagusiak: tenpluak, ziguratak (tenplu piramidalak) eta jauregi handiak.

• Babiloniako lorategi esekiak: Antzinako zazpi mirarietako bat izan ziren.

ESKULTURA

• Estatuatxo txikiak egiten zituzten, erregeak, jainkoak eta funtzionario nagusiak irudikatzeko.

• Erliebe harrizkoak: Gerrak, erregeen lorpenak eta jainkoen irudiak erakusten zituzten.

• Mukulu biribilak: Alde guztietatik landutako eskulturak ziren.

MESOPOTAMIAKO HISTORIA ALDIAK

1. Sumeriar garaia (K.a. 3000-2300) → Idazkera kuneiformea, hiri-estatuak, gurpila eta ureztatzea asmatu zituzten.

2. Akkadarren inperioa (K.a. 2300-2100) → Lehenengo inperioa, Sargon Akkadek sortua.

3. Babiloniar inperioa (K.a. 1800-1200) → Hammurabiren kodea, lehenengo lege idatzietako bat.

4. Asiriar inperioa (K.a. 1200-600) → Inperio militar handia, konkistak eta liburutegiak sortu zituzten.

5. Neobabiloniar inperioa (K.a. 600-539) → Babiloniaren berreraikuntza eta lorategi esekiak sortu zituzten.