Merkataritza Legeak eta Sozietate Mota Ezberdinak

Merkataritza Zuzenbidea

Merkataritza legedia enpresaburuek beren ekonomia-jarduera aurrera eramateko ezagutu behar dituzten legeek osatzen dute.

• Merkataritza kodea: salerosketa-eragiketak arautzen ditu.
• Oinarrizko legea da.
• Enpresa guztiek bete beharrekoa.
• Merkataritza erregistroa: Gobernuaren bulego bat da, non enpresen informazioa gordetzen den.

Enpresa Motak Forma Juridikoaren Arabera

Nortasun juridikoa: legeak norbaiti eskubide eta obligazioen titularra izateko ematen dion ahalmena da.

Banakako Enpresak

Ezaugarri orokorrak:

1. Enpresa eratzen duen pertsonak adin nagusikoa izan behar du eta bere ondasunak erabiltzeko eskubide osoa izan behar du.
2. Enpresak Merkataritza Kodeko xedapen orokorrak bete behar ditu merkataritzaren alorrean, eta Kode Zibilekoak, eskubideen eta obligazioen alorrean.
3. Ez dago eratzeko gutxieneko kapitalik.
4. Pertsona fisikoen errentaren gaineko zergaren (PFEZ) bidez ordaintzen dituzte zergak; izan ere, enpresaren mozkinak jabearen banakako mozkintzat jotzen dira.
5. Jabeak kudeatzen du enpresa, eta enpresak sortutako obligazioen erantzule da hirugarrenen aurrean, eta egun duen ondare guztiarekin eta etorkizunean izan dezakeenarekin erantzuten du (erantzukizun mugagabea).
6. Enpresa-forma egokia da tamaina txikiko enpresentzat.

Merkataritza Sozietateak

Enpresa baten ustiapenean lankidetzan aritzeko pertsona batek edo batzuek baino gehiagok ondare-funts komun bat bilduz osatutako sozietate-mota bat da. Helburua mozkinak lortu eta irabaziak banatzea da.

1. Merkataritza sozietate pertsonalistak: sozietatearen kudeaketa bazkideek beraiek egiten dute, eta, horrenbestez, garrantzitsuagoak dira bazkideen ezaugarri pertsonalak sozietatean duten kapitala bera baino.
2. Merkataritza-sozietate kapitalistak: kapital-ekarpena bazkideen ezaugarriak baino garrantzitsuagoa da. Sozietate kapitalistetan kudeaketa ez dute zertan bazkideek beraiek egin, aukera baitago enpresaburu profesional bat kontratatzeko, hartaz ardura dadin (erantzukizun mugatua).
3. Merkataritza-sozietate bereziak: xedeari dagokionez, merkataritza-sozietateak dira, baina, horrez gain, sozietate berezitzat eratzen dira, ezaugarri bereizgarri batzuk dituztelako.

Sozietate Anonimoa (S.A.)

Sozietate kapitalista ohikoena da.

Ezaugarriak

1. Bazkide kopurua: 1 edo gehiago.
2. Erantzukizun mugatua: bazkideak sartu duen dirua bakarrik gal dezake.
3. Sozietatea eratzeko gutxieneko kapitala: 60.000€ akzio izeneko eta balio berdineko tituluetan banatuta. Adibidez, 10€-ko akzioak badira, 6.000 akzio egongo dira.

Eratzeko Bi Modu

1. Aldi bereko eraketa: enpresa sortzean akzioen harpidetza eta ordainketa osoa egingo da.
2. Ondoz ondoko eraketa:
   • Enpresa sortzean: harpidetza osoa egiten da. Ordainketa, % 25ekoa.
   • Sortu eta gero: enpresaburuak eskatzen joango da falta den % 75a.
   • Eskatzen duen bakoitzean: dibidendu pasiboa eskatzen ari da.

• Izena + S.A.
• Akzioen eskualdaketa askea da.
• Sozietate gaineko zerga ordaindu behar du.
• Eraketa: eskritura publiko bidez eta Merkataritza Erregistroan inskribatuz.

Sozietate Organoak

Akziodunen Batzarrak

1. Batzar orokor arrunta: urteko lehenengo 6 hilabeteen barruan elkartzen dira. Administratzaileek aurreko urteko emaitzak eramango dituzte akziodunen oniritzia jasotzeko.
2. Aparteko batzarra: zenbait bazkidek eskatu ahal dute. Urteko edozein datatan egin daiteke.
3. Batzar unibertsala: bazkide guztiak elkartzeko asmoarekin egiten da.

Administratzaileak

• Bakarra izan daiteke.
• Administrazio kontseilua ere egon daiteke.

Akziodunak eta Akzioak

Sozietate anonimo baten zati alikuotak dira.

Akzio eta Partaidetzen Arteko Desberdintasunak

1. Errenta aldakorreko tituluak dira.
2. Enpresako irabazietan banatzen dira.
3. Enpresetan dibidenduak banatzen dira.
4. Finantzazio propioa dira enpresarentzat.
5. Akzioak askatasunez eskualdatu daitezke. Partaidetzak, ez.

Akzioduna

S.A. baten jabea da. Eskubide hauek ditu:

1. Dibidendu aktiboa jasotzea.
2. Enpresa likidatzen denean, likidaziotik geratzen den ondarean parte hartzea.
3. Akzioen harpidetzan lehentasunezko eskubidea.
4. Batzarretara joateko eskubidea eta bertan bozkatzeko eskubidea.
5. Sozietatean hartzen diren erabakien aurka egiteko eskubidea.
6. Batzarretan emango den informazioa eskuratzeko eskubidea.

Akzio Motak

• Arruntak: guztiek eskubide berdinak dituzte.
• Pribilegiodunak: pribilegioren bat dute, adibidez, gutxieneko dibidendua jasotzeko.
• Izendunak: akzioak jabearen izena du.
• Eramailearenak: akzioa hura daramanarena da.
• Arruntak: dirutan ordaintzen dira.
• Propioak: akzioak ordaintzeko espeziean egindako ekarpena onartzen duten akzioak.
• Liberatuak: akzioak zati batean edo osorik erreserba batzuen kargura jaulkitzen dira.

Kapital Zabalkuntza

Zer da? Akzio berriak jaulkitzea edo salmentan jartzea.

Zer suposatzen du akziodun zaharrentzat?

1. Enpresan duten indarra galtzea.
2. Irabazietatik jasoko dutena jaistea.
3. Orain arte akzioek zuten balioa jaistea.

Harpidetza eskubidea: akzio zahar bakoitzeko bat izaten da. Zabalkuntzan parte hartzeko entregatu beharrekoa da.