Mendiko klima: berezitasunak eta atmosferaren elementuak

Mendiko klimaren berezitasunak

• Klima epeleko mendiak
• Klima artiko mendiak
• Klima tropikaleko mendiak

Berezitasunak

• Neguak hotzagoak eta luzeagoak izaten dira, eta udak freskoak eta laburrak.
• Euri orografikoa gehiago gertatzen da.

Atmosferaren egoeraren lau elementu

• Tenperatura
• Presioa
• Haizearen abiadura
• Hezetasuna

Zer eragiten du tenperaturaren aldaketak?

• Latitudea
• Altuera
• Urtaroa
• Eguneko ordua
• Ingurunea

Tenperatura

• Termometroa erabiltzen da.
• Iparraldean eta itzalpean neurtzea gomendatzen da.
• Elurtuta dagoenean beroaren %90a atmosferara joaten da.

Hezetasuna

• Ura: gas, likido edo solido moduan egon daiteke.
• Higrometroarekin neurtzen da.
• Ur lurruna = ihintza.
• Saturazioa = kondentsazioa.

Presioa

• Aire-zutabe baten pisua azalera-unitate batekiko neurtuta.
• Barometroarekin neurtzen da.
• Presio normala: 1013 hPa ingurukoa.
• Isobarak: presio bera duten puntuak lotzen dituzten kurbak.
• Antizikloia = presio altuko eremu bat.
• Depresioak = presio baxuko lekuak.

Haizea

• Airearen desplazamendua, normalean presio altutik presio baxura.
• Koriolis efektua: mugimenduak desbideratzen ditu.
• Isobaren dentsitateak indarra adierazten du: isobarak estuago badaude, indarra handiagoa izan ohi da.
• Anemometroarekin neurtzen da.
• 
• Haize gehiago egoten da gailur eta tontorretan.

• Itsas mailan 1013 mbar-ko presio atmosferikoa dago.
• Itsas mailan 760 mmHg-ko presio atmosferikoa dago.
• Antizikloi batean, ipar hemisferioan, haizeak erlojuaren orratzen noranzkoan egiten du bira.
• Aire-masa bero batean partikulek banatuta geratzen dira eta dentsitatea baxuagoa da.
• Tenperatura Kelvinetan (K) neurtzen da.
• Airean ur-tanto bat sortzeko kondentsazio-tenperatura, hezetasun egokia eta kondentsazio-nukleoa behar dira.
• Altimetroak adierazi behar duen altuera baino baxuagoa bada, antizikloi egoeran egon daiteke.
• Tenperatura 0,6 gradu jaisten da igotzen ditugun 100 metro bakoitzeko (oinarrizko batezbesteko balioa).
• Barometroa presioa neurtzeko erabiltzen da.
• Presioa mmHg-tan neurtzen da.
• Termosfera

Mesosfera

Estratosfera

Troposfera

• Aire beroak ur-lurrun kantitate gehiago du.
• Uraren izotz puntua: 0 °C = 273 K (berrikusi note: Fahrenheit-etik itzultzean -459 °F ≈ -273 °C).
• Presioa mbar-etan (hPa) neurtzen da.
• Aire hotzak dentsitate handiagoa eta pisu gehiago du.
• Ihintza (dew point) = ur-lurruna ur-likido bihurtzen den tenperatura.
• Altimetroak presioa neurtuz neurtzen du altuera.
• Lurra biratzen den bitartean, koriolis efektuak korronteak desbideratzen ditu.
• Fronteak: hotzak, beroak eta egonkorrak (mota desberdinak).

Zirro motako oreiak

Zirroak / Ci

Odei altuak dira.

Eguraldi onaren seinale izan ohi dira.

Bere oinarriak 6–8 km inguruko altitudean daude.

Zirroestratuak / Cs

Odei altuak dira.

Bere oinarriak 6–8 km inguruan daude.

Perturbazio baten etorrera adierazten dute.

Batzuetan eguzkia edo ilargia estaltzen dituzte.

Zirrokumuluak / Cc

Odei altuak dira.

Bere oinarria 6–8 km inguruan dago.

Urrunean ardi txikiak diruditen hodeiak dirudite.

Trumoi edo perturbazioak aurreikusi ditzakete.

Hodei ertainak eta baxuak

Altoestratuak / As

Odei ertainak dira.

Bere oinarria 3–4 km ingurukoa izaten da.

Gris kolorekoak dira.

Euria ekar dezakete.

Estratuak / St

Odei baxuak dira.

1200 metrotara daude maiz.

Urez osatutakoak izan ohi dira.

Euri txikia edo tantaka erortzea ekar dezakete.