Mendelen Lanak eta Herentzia Genetikoa: Oinarrizko Kontzeptuak

Mendelen lanak

Mendelek landare hibridazio experimentu sinpleak egin zituen. Garai hartan nagusi zen herentzia-doktrina baztertu zuen, zeinak bi gurasoen ekarpena berdina zela defendatzen baitzuen.

Xenak

Karaktere bakoitzak xenak edo alelo izenez ezagutzen diren faktore herentzia-emaile binaka ditu, gurasoengandik datozenak. Gameto bat sortzean, aleloak banatzen dira, eta gameto bakoitzak parea bakoitzeko alelo bakarra jasotzen du.

Dominantzia eta errezesibitatea

• Dominantea: letra larriz idazten da (adib. A). Yndividuo batean existitzen denean, ezaugarri hori agertzen da.
• Errezesiboa: letra xehez idazten da (adib. a). Alelo dominantea ez dagoenean bakarrik agertzen da.
• Homozigotoak: karaktere baterako alelo berdinak dituzten indibiduoak (AA edo aa).
• Heterozigotoak: karaktere baterako alelo desberdinak dituzten indibiduoak (Aa).

Xenotipoa eta fenotipoa

Aleloen arteko dominantzia eta ingurumen faktoreen eragina direla eta, xeno berdinak dituzten indibiduoek ezaugarri desberdinak izan ditzakete.

• Xenotipoa: gurasoengandik jasotako xenen multzoa.
• Fenotipoa: organismo baten ezaugarri ikusgarrien multzoa.

Mendelen legeak

1. Hibridoen uniformetasun legea: arraza puruak beste indibiduo berdin batekin gurutzatzean, ondorengoak fenotipikoki berdinak izango dira.
2. Bigarren legea (banaketa): F1 landareak autopolinizatzean, F2 belaunaldian ez da uniformetasunik ageri. Hazi asko agertzen dira, dominantea duten hazi gehiago izanik errezesiboa dutenak baino.
3. Hirugarren legea (banaketa independentea): karaktere bat baino gehiagoren arteko arraza puruen gurutzaketan, karaktere bakoitza bestearekiko independentean transmititzen da. F2 belaunaldian 4 fenotipo desberdin agertzen dira.

Salbuespenak

Herentzia intermedioa: karaktere bateko aleloen artean dominantzia-erlaziorik ez dagoenean gertatzen da. Arraza batek ere ez du bestea gainditzen, eta ondorioz arraza puruen arteko karaktere hibrido ertaina sortzen da. Horri esker, begi hutsez bereiz daitezke arraza puruak eta hibridoak.

Interpretazioak

1. Karaktere batean desberdinak diren bi indibiduo homozigotoak gurutzatzean, guztiak heterozigotoak izango dira.
2. Xen jakin baterako bi heterozigoto gurutzatzean, ondorengoen erdia heterozigotoa izango da, laurdena alelo batera homozigotoa eta beste laurdena beste alelo horrera homozigotoa.
3. Karaktere desberdinak kontrolatzen dituzten xenak independentean transmititzen dira belaunaldiz belaunaldi.

Genetika: giza odol-taldeak

Giza odol-talde nagusiak A, B eta 0 dira. Indibiduo bakoitzak gene bakoitzeko bi alelo ditu: AA, BB, AB, A0 edo 00.

A eta B aleloak 0 aleloaren gainetik dominanteak dira. Baina biak batera daudenean, erlazioa kodominantzia da.