Maxisterio de Goya: A Carga dos Mamelucos e a Crónica Visual da Guerra (1814)

CLASIFICACIÓN DA OBRA

• OBRA: O 2 de Maio: A Carga dos Mamelucos
• AUTOR: Francisco de Goya y Lucientes
• CRONOLOXÍA: 1814
• TÉCNICA: Óleo sobre lenzo
• ESTILO: Romanticismo
• FORMATO: 268 x 347 cm.
• LOCALIZACIÓN: Madrid, Museo Nacional do Prado

CONTEXTO HISTÓRICO E ARTÍSTICO

Se pensamos na arte do século XIX en España, a figura de Goya é clave e fundamental. A súa obra retrata transversalmente á sociedade da época a través da súa ollada. A súa vida abarca o reinado de tres Borbóns: Carlos III, Carlos IV e Fernando VII, máis o breve reinado de Xosé Bonaparte.

O Século das Reformas e o Despotismo Ilustrado

O século XVIII é o chamado século das reformas, e a situación naqueles anos en España demandaba accións que mellorasen a situación económica, social e política. Os Borbóns levaron a cabo as súas políticas mediante o chamado “despotismo ilustrado”, para o que se rodearon de gabinetes que levaban o peso da burocracia. Os Borbóns apartan á alta nobreza dos postos de responsabilidade buscando deste xeito unha administración máis centralizada e subordinada directamente.

Goya, Testemuña do seu Tempo

Goya foi unha testemuña do seu tempo, un cronista que plasmou co seu pincel a turbulenta historia que se ía sucedendo ante os seus ollos. Unha vida entre os séculos XVIII e XIX, que se viu salpicada por fitos como a Revolución Francesa, a Ilustración, a ascensión de Napoleón, a Guerra da Independencia e os diferentes cambios de réximes en España, desde Carlos IV a Xosé Bonaparte e despois Fernando VII.

ESTUDO FORMAL E SIMBÓLICO

Ao escoller esta escena, Goya mostra maxistralmente toda a violencia e a crueldade intrínseca ao enfrontamento entre o pobo sublevado e os mercenarios franceses. Cátpase o momento preciso de maior intensidade narrativa nun relato de enxalzamento do heroísmo do pobo de Madrid que sae á rúa a pelexar armado con coitelos de cociña contra un exército ben armado e que constituía a elite militar da Europa do momento.

Por outra banda, establécese unha certa comparación simbólica entre a interpretación tradicional da “Reconquista cristiá” de España co feito de que o inimigo teña unha orixe musulmá (os mamelucos eran tropas exipcias ao servizo de Napoleón).

Composición e Estrutura

A obra estrutúrase en varios planos de profundidade:

Primeiro Plano: A Acción Central

O primeiro plano contén a acción central co mameluco escorregando abatido, flanqueado por dous homes e o mameluco que leva o puñal na man na parte superior. Esta parte da obra está conformada triangularmente cun certo desorde entre as accións visibles e o seu resultado.

A imaxe creada lembra algún dos seus gravados da serie, “Los desastres de la guerra”, que Goya tamén realiza ao mesmo tempo. As semellanzas entre ambas obras son moi notables tanto na composición como no gráfico que resulta na exhibición da morte e a violencia da guerra.

Segundo e Terceiro Plano: A Masa Popular

• Segundo Plano: Desenvólvense accións secundarias que acompañan á acción principal. Neste espazo da obra os personaxes aínda conservan unha certa individualización no retrato.
• Terceiro Plano: O pobo aglómerase nunha masa informe de cabezas pintadas con poucas pinceladas e que rematan por desaparecer cromáticamente nunha masa de sombras e formas irrecoñecibles.

Perspectiva, Luz e Técnica

Por último, observamos actuando como un gran telón de fondo, o ceo mesturado cunha arquitectura case espectral. Esta arquitectura está trazada cun punto de fuga moi forzado no edificio da dereita, cae diagonalmente ata desaparecer entre a masa, creando unha diagonal con fuga noutro grupo de edificacións do fondo. Este efecto axuda aínda máis a situar ao espectador a pé de rúa, neste caso, literalmente ao pé dos cabalos.

Lembremos a este respecto o efecto de incursión na acción que pode sufrir o espectador ao achegarse a un cadro deste tamaño, sumado ao da contemplación dunha composición tan dinámica e cunha arquitectura cunha perspectiva como a desta obra.

A factura técnica da obra está desenvolvida desde pinceladas amplas e xestuais, cheas de vigor e expresividade. A composición dita o uso da luz e da cor, creando na zona central un espazo de máxima atención, a área da obra onde podemos ver o mameluco que abatido escorrega morto do cabalo. Os tons case brancos na zona central dos cabalos iluminan o centro de interese que se converte na acción central dunha obra onde todo e todos están en máxima interacción.

Esta composición abigarrada de moitas accións e interaccións de personaxes envolve ao espectador que contempla a obra. As pinceladas de moito percorrido e moi matéricas sobre o lenzo contaxian á composición dunha sensación de realidade que Goya traslada a un espectador que, ante a visión da obra, muda o seu papel de mero observador polo de testemuña directa dos feitos.