Materialismo historikoa — Karl Marx

Materialismo historikoa: ikuspegi orokorra

Karl Marxek gizartea eta historia aztertzeko metodo berritzaile eta zientifikoa garatu zuen: materialismo historikoa. Haren arabera, historiaren garapena ez da pentsamenduaren bilakaeraren ondorioa, baldintza materialek eragindako prozesua baizik. Hau da, gizakiaren bizimodua eta gizarteen antolaketa ulertzeko, ezinbestekoa da ekoizpenaren moduak eta baliabide ekonomikoekiko harremanak aztertzea.

Gizarte-egitura: azpiegitura eta gainegitura

Marxek gizartearen egitura bi mailatan banatzen du:

1. Azpiegitura ekonomikoa: gizartearen oinarria da eta bi osagai nagusi ditu:

   • Produkzio-indarrak: baliabide materialak (tresnak, teknologia, lurrak, langileen gaitasuna...).
   • Produkzio-harremanak: baliabide horien jabetza nola antolatzen den, langileek eta jabeek duten harremana.

2. Gainegitura ideologikoa: azpiegituraren gainean eraikitzen den egitura da, eta honako elementuak hartzen ditu barne: ideologia, politika, legeak, hezkuntza, kultura, erlijioa... Marxek dioenez, gainegitura honek azpiegiturari eusten dio eta haren balioak hedatzen ditu.

Azpiegituraren paperaren ondorioak

Gizartea eta historia ulertzeko, beraz, azpiegituraren azterketatik abiatu behar da. Ekonomiak baldintzatzen du ideologia, ez alderantziz. Horrek esan nahi du garaian garaiko pentsamendu nagusia ez dela neutrala: klase interes zehatz bati erantzuten dio beti.

Produktu-moduak eta klase borroka

Historian zehar, hainbat produkzio-modu izan dira nagusi: komunismo primitiboa, esklabotza, feudalismoa eta kapitalismoa. Sistema horien artean, klase-borrokak egon dira beti: zapaltzaileak eta zapalduak aurrez aurre. Marxentzat, klase arteko borroka da historiaren benetako motorra.

Kapitalismoa eta plusbalioa

Kapitalismoan, ekoizpen-baliabideen jabeak dira burgesak, eta langileak (proletarioak) soldatapean lan egitera behartuta daude. Plusbalioa da sistema horren funtzionamenduaren gakoa: langileak sortzen duen balioa baino gutxiago jasotzen du soldata modura, eta soberakina kapitalaren jabeak bereganatzen du. Hori da ustelkeria ekonomikoaren oinarria, Marxen ustez.

Iraultza eta ondorioak

Kapitalismoak bere baitan dituen kontraesanek krisiak sortuko dituzte, eta proletariotzaren kontzientzia iraultzailea garatuko da. Azkenean, iraultza sozial baten bidez, komunismoa ezarriko da: jabetza pribatua desagertuko da, klaseak ezabatu, eta produkzioaren kontrola kolektiboa izango da.

Laburpena

Laburbilduz, materialismo historikoa ikuspegi zientifikoa da, non historia eta gizartea aztertzen diren baldintza material eta ekonomikoetatik abiatuta, eta ez ideietatik. Horrela, Marxek pentsamendu filosofikoan eta gizartearen analisiaren historian inflexio-puntu bat markatu zuen.