Materialen Sailkapena: Metalak, Altzairuak eta Aleazioak

Materialen Sailkapena

Materialak hainbat irizpideren arabera sailka daitezke, haien ezaugarriak eta aplikazioak hobeto ulertzeko:

Jatorriaren arabera

• Naturalak edo Artifizialak: Material naturalak naturan aurkitzen direnak dira (adibidez, egurra, harria), eta artifizialak, berriz, gizakiak prozesatu edo sortutakoak (adibidez, plastikoak, altzairua).
• Berriztagarriak edo Berriztaezinak: Material naturalen kasuan, berriztagarriak (adibidez, egurra) edo berriztaezinak (adibidez, petrolioa, mineralak) izan daitezke.

Osaketaren arabera

Hasiera batean, materialak jarduera teknikoak egiteko erabili ziren, emaitza onak lortu zirelako haien aplikazio praktikoetan. Baina teknologiaren garapenaren azken fasean, aplikazioen araberako material espezifikoak diseinatzen dira, haien osaketa kimikoa eta egitura kontuan hartuta.

Propietateen arabera

Ikuspuntu teknikotik ikusita, materialak haien propietateen arabera deskribatu behar dira. Ez da lan erraza, material baten jokabidea deskribatzen duten propietateak asko eta era antzekoak baitira. Hauek dira propietate nagusiak:

• Fisikoak: Dentsitatea, eroankortasun termikoa eta elektrikoa, fusio-puntua, etab.
• Mekanikoak: Gogortasuna, erresistentzia, elastikotasuna, zailtasuna, etab.
• Kimikoak: Osaketa kimikoa, egitura kristalino-molekularra, eragile kimikoekiko portaera (korrosioa, oxidazioa), etab.
• Teknologikoak: Materialaren portaera konformazio prozesuetan (tolestuta, zulatuta, soldatuta, mekanizagarritasuna), etab.
• Ekologikoak: Materialaren berrerabilpena, birziklagarritasuna, kutsadura toxikoa, ingurumen-inpaktua, etab.

Metalezko Materialak

Burdinazkoak

Burdinazko materialak burdina oinarri duten aleazioak dira. Hauek dira nagusiak:

• Burdina: Elementu purua.
• Galdaketa: Karbono portzentaje handia duen burdin aleazioa.
• Altzairua: Karbono portzentaje txikiagoa duen burdin aleazioa.
• Burdinazko Konglomeratuak: Burdin hautsez egindako materialak.

Burdina ez dutenak (Ez-ferrikoak)

Burdina ez duten aleazioak hainbat motatakoak izan daitezke:

• Aleazio Astunak: Kobrezkoak, berunezkoak, zinkezkoak.
• Aleazio Arinak: Aluminiozkoak, titaniozkoak.
• Aleazio Ultrarinak: Magnesiozkoak, beriliozkoak.

Burdin Forjatua

Burdin forjatua beltz mate kolorekoa da, ezaugarri mekaniko onekoa eta oxidazioari ondo eusten dion materiala da. Historikoki asko erabili izan da eraikuntzan eta artisautzan.

Siderurgia Produktuak

Siderurgia produktuak burdinazko aleazioak dira eta karbono apur bat dute; karbono hau erabakigarria da haien propietateetarako. Altzairua eta galdaketa dira adibide nagusiak.

Galdaketa

Galdaketak karbonoa %1.76 eta %6.67 bitartean duten aleazioak dira. Material hauskorrak dira, ia batere itxuragabetu gabe apurtzen dira eta galdagarritasun handia dute (moldeetan erraz isurtzen dira). Bi mota nagusi daude:

• Arrunta:

  • Grisa: Merkea eta mekanizatzeko erraza.
  • Zuria: Mekanizatu ezina, oso gogorra.

• Berezia:

  Tratamendu berezi bat aplikatzen zaie propietate hobetuak lortzeko.

Altzairua

Altzairua burdin eta karbono aleazioen izena da. Oro har, altzairu aleazioetan karbonoaren pisua %2,1 baino txikiagoa izaten da, balio arruntenak %0,2 eta %0,3 inguruan daudelarik. Karbono masa %2tik gorakoa bada, altzairuak fundizio deritzen aleazio hauskorrak bihurtzen dira, forjatu ezin direnak eta moldeatze bidez lantzen direnak.

Altzairuaren definizio zabalago bat ondorengoa litzateke: osagai nagusiak burdina eta karbonoa dituzten aleazioak, hau da, bi osagai horiez gain beste zenbait izan ditzaketen aleazioak. Horrela, altzairu bereziak defini genitzake, besteak beste, altzairu herdoilgaitza.

Aleazio Astunak

Kobrea

Kobrea material garrantzitsua da. Egoera puruan dagoenean kobre natibo du izena. Purutasun puntu gorenean egoteko, leuntze elektrolitikoa egin behar da beti. Garbitu ondoren, masa lortzen da; masa horren %40 kobrea da, kobre gordina izena du. Produktu honekin anodoak fabrikatzen dira.

Brontzeak (Kobrezko eta Eztainuzko Aleazioak)

• Arrunta:

  Hauen eztainu kantitatea %5 eta %30 artekoa da; zenbat eta eztainu gehiago, orduan eta gogorragoa izango da produktua.

• Bereziak:

  Beste elementu aleatzaile batzuekin gehitzean sortzen dira. Fosforoa duten brontzeak mekanizatzeko onak dira eta marruskadura ondo jasaten dute.

Letoiak (Kobrezko eta Zinkezko Aleazioak)

• Arruntak:

  Zink kopurua %30 eta %55 bitartekoa da. Korrosioarekiko iraunkortasun handia dute, torlojuak egiteko erabiltzen dira.

• Bereziak:

  Manganesoarekin nahastuta, piezak moldeatu eta forjatu ahal ditugu. Burdina gehitzen badiogu, zailak izango dira eta korrosioarekiko iraunkortasun handia izango dute.

Kuproaluminioa

Trakzioarekiko eta korrosioarekiko iraunkortasun handia dute, eta zailtasun handikoak dira. Aplikazio mekaniko asko dituzte, batez ere erresistentzia handia behar den lekuetan.

Kupronikela

%40 eta %50 bitarteko nikel kantitatea dute. Txanponak egiteko, erresistentzia elektriko handiko hariak eta korrosioarekiko erresistenteak diren piezak egiteko erabiltzen da.

Alpaka

Kobre, nikel, zink eta eztainuzko aleazioak dira. 'Menez zilarra' izenez ere ezaguna da, zilarraren antzeko itxura duelako. Marrazteko tresnak, apaingarriak, mahai-tresnak eta abar egiteko erabiltzen da.