Marxismoa eta anarkismoa: ideiak, helburuak eta ondorioak

Nola lortu aldaketa?

Langileria antolatzea

• Langileek klase-kontzientzia hartu behar dute.
• Langileak masa iraultzaile moduan antolatu behar dira.
• Burgesiari boterea kendu behar diete (produkzio-baliabideak) eta Estatuaren esku jarri.

Iraultzaren bidez

• Boterea lortzeko indarkeria erabiltzea zilegi da.
• Sistema kapitalistaren ordez klase eta jabetza pribaturik gabeko sistema ezarri.
  • Estatu burgesa ordezkatu proletarioen diktaduragatik.

Zertarako

Helburua: kapitalismoa suntsitzea.

Eta, ondorioz: gizarte komunista ezarri.

Ezaugarriak

• Produkzio-bideak eta irabaziak guztionak izango dira.
• Langileek zuzenduko dute produkzioa eta gobernua.
• Ez izango dira zapaltzaileak eta zapalduak.

Pentsalari nagusiak

1. Friedrich Engels (1820–1895): aberats fabrikatzaile baten semea izan zen, eta industria modernoa ondo ezagutzen zuen.
2. Karl Marx (1818–1883): Marxek heziketa akademiko eta filosofiko zabala zuen.

• Bien arteko lankidetzari esker, teoria sozialista berria sortu zen.
• Aurrerago marxismo izena eman zitzaion, eta eragin handia izan zuen filosofian eta politikan.

Manifestu Komunista (Marx eta Engels, 1848)

Manifestu Komunista:

• 1847an, Komunisten Ligak agindu zien manifestua idazteko.
• Oinarrizko ideia: «Gizarte guztien historia klaseen borrokaren historia da.»
• Helburua: burgesia desegitea eta klaserik gabeko gizartea eraikitzea.
• Propagandarako idazkia izan zen; langileen antolaketarako eta ekintza politikorako deia zen, euren interesak defendatzeko eta agintea lortzeko.
• Eragina:
  • XIX. mendearen bukaeran sortutako alderdi sozialista guztien oinarria izan zen.
  • Eragin ideologikoa erabakigarria izan zen:
    • 1 → Alderdi sozialistetan (testuinguru demokratiko baten barruan, apurka-apurko erreformen aldekoak).
    • 2 → Alderdi iraultzaileetan (gerora alderdi komunistak izango direnak).

3. Anarkismoa

Zer da?

Estatua eta produkzio-ondasunen jabetza pribatua suntsitzea eta gizabanakoa zapaldu dezakeen edozein aginte ezabatzea helburu duen joera politikoa.

Ideologo nagusiak

• Bakunin: ekintza baketsuen alde.
• Proudhon: estatua deuseztatzeko indarkeria ezinbestekotzat hartzen zuen.

Ardatzak

• Edozein gobernu forma ukatu.
• Ateismoa.
• Jabetza pribatua ukatzea.
• Autogestioa.
• Norbanakoaren askatasunaren garrantzia.

Proposamenak

Proposamenak: gizartearen gaitz guztien iturria zenez.

• Estatua suntsitzea.
• Armada desegitea.
• Eliza desagertzea.

Tresnak: borondatezko elkarteak. Zer egin: Iraultza soziala eragin.

Zer sortu: autogestiozko komunitateak jabetza pribaturik gabe.

Ideologo nagusia: Mijail Bakunin (1814–1876)

• Anarkismoko teoriko nagusia.
• Muturreko elkarte sekretuen eta atentatuen defendatzaile amorratua.
• Elkartasuna eta askatasuna gizakiaren oinarria zela defendatzen zuen.
• Ateoa izan zen; elizaren aurka zegoen: «Eliza estatuaren produktua da.»

Ondorioak

• Sozialistek eta anarkistek helburu bera dute:
  • Gizarte komunista (klaserik gabe).
• Helburua lortzeko estrategia desberdinak:
  • Anarkistek: estatua suntsitzea nahi dute.
  • Sozialistek: langileek estatua konkistatu eta kontrolatzea nahi dute.
• Antolaketa desadostasunak:
  • Anarkistak: antiautoritarioak eta federalistak (komunalistak).
  • Sozialistak: autoritarioak eta zentralistak.
• Bi ideologia hauen artean lehenengo Internacionalean liskarrak eman ziren.